برونشیت، التهاب پوشش مخاطی است که لولههای برونش (راههای هوایی اصلی ریه) را میپوشاند. برونشیت کودکان از رایجترین بیماریهای کودکان در حوزه تنفسی است. بهویژه در ماههای زمستان، زمانی که ویروسهای زیادی در جریاناند و راههای تنفسی بهعلت هوای سرد آسیب پذیرتر هستند، برونشیت بیشتر رخ میدهد. این نوع عفونتها معمولاً بیش از دو هفته طول نمیکشند. زمانی که کودک در طول سال بارها یا برای مدت طولانی به برونشیت مبتلا شود، به آن برونشیت مزمن گفته میشود.
بهطور کلی، وقتی راههای تنفسی ترشحدار هستند، نوشیدن مایعات زیاد بسیار مهم است. این کار مخاط را رقیق کرده و باعث میشود راحتتر از بدن خارج شود. همچنین اطمینان حاصل کنید که هیچکس در اطراف کودک سیگار نکشد تا مخاطها بیشتر آسیب نبینند.
مهمترین اقدامات پیشگیرانه به حفظ سلامت مخاطهای دستگاه تنفسی مربوط میشوند. مطمئن شوید که فضاهای گرمشده بیش از حد گرم نشوند و رطوبت هوا مناسب باشد. این میتواند با روشهایی مانند آویزان کردن حولههای مرطوب روی رادیاتورها و تهویه کوتاه و شدید فضا بهطور منظم انجام شود.
علل برونشیت کودکان
در برونشیت حاد، عمدتاً عفونتهای ویروسی نقش دارند، مانند ویروسهای تنفسی آدنو، کوکساکی، اکو یا مایکسو. برونشیت میتواند در جریان سرماخوردگی یا آنفولانزا (که آنها نیز ویروسی هستند) رخ دهد. معمولاً در این موارد نای (Trachea) نیز دچار التهاب میشود که به آن تراخو-برونشیت میگویند.
برونشیت همچنین میتواند در جریان برخی بیماریهای دیگر رخ دهد، مانند سرخک، سرفههای شدید کودکان (پرتوسیس) یا تیفوس. در بیماران با ضعف سیستم ایمنی، قارچهایی مانند کاندیدا آلبیکنس ممکن است باعث برونشیت قارچی (Soorbronchitis) شوند. علاوه بر این، استنشاق گازهای سمی یا دود نیز میتواند برونشیت حاد ایجاد کند که گاهی به آسیب اضافی به بافت ریه منجر میشود.
علل برونشیت مزمن میتواند متفاوت باشد:
-
آسیب قبلی به مخاط بر اثر سموم موجود در هوا، مانند دود سیگار
-
ناهنجاریهای مادرزادی راههای تنفسی
-
اختلالات متابولیک مادرزادی که حساسیت به عفونت را افزایش میدهند، مانند فیبروز کیستیک
-
برخی اختلالات کمبود آنزیم مانند کمبود α۱-آنتیتریپسین
-
یا آلرژیها
همه این عوامل میتوانند باعث بروز برونشیت مزمن شوند.
ساختار ریه و عملکرد آن
نای (Trachea) در قفسه سینه به برونشهای اصلی تقسیم میشود که وارد ریهها میشوند و در آنجا شاخه branching پیدا میکنند. در انتهای ریزترین شاخههای برونشها، آلوئولها (کیسههای هوایی ریه) قرار دارند که توسط مویرگهای خونی احاطه شدهاند. در آلوئولها، تبادلات گازی انجام میشود: خون عبوری اکسیژن هوا را جذب و دیاکسید کربن را به هوا بازمیگرداند.
عملکرد مخاط برونشها
پوشش مخاطی برونشها دارای مژکهای ریز و متحرک است که دائماً در جهت مخالف جریان هوا میزنند و وظیفه دارند گرد و غبار، اجسام خارجی و مخاط تولید شده را از راههای هوایی خارج کنند. این سیستم، پوشش مخاطی را بهطور خودکار تمیز نگه میدارد. در صورت التهاب مخاط، این تعادل حساس مختل شده و تجمع ترشحات میتواند منجر به مشکلات تنفسی و بیماریهای بعدی شود.
انواع برونشیت کودکان
- برونشیت حاد: ابتدا سرفه خشک (بدون خلط) و سپس تولید خلط که ممکن است مخاطی یا چرکی باشد. تنگی نفس و صدای خسخس ممکن است ایجاد شود، تب معمولاً فقط در مراحل اولیه دیده میشود.
- برونشیت مزمن: علائم مشابه برونشیت حاد، اما برای مدت طولانی ادامه دارند و بهطور مکرر بروز میکنند.
- برونشیت انسدادی (Obstruktive Bronchitis): معمولاً در سه سال اول زندگی رخ میدهد و توسط ویروسها ایجاد میشود. با تنگی نفس شدید و صدای سوت هنگام بازدم (Giemen) همراه است. مخاط تولیدشده باعث سختی در بازدم میشود و ساختار برونشها آسیب میبیند. نتیجه، انسداد برونشهای کوچک و پرشدن بیش از حد آلوئولها با هوا است که به آن برونشیت مزمن انسدادی گفته میشود. این وضعیت باعث کاهش گرفتن اکسیژن توسط خون و افزایش تدریجی تنگی نفس میشود.
عوارض
ریه آسیبدیده بهدنبال برونشیت حاد یا مزمن، حساستر به عفونتها است. یکی از عوارض شایع، برونشیت چرکی باکتریایی است که با خلط چرکی زرد-سبز مشخص میشود. در صورت پیشرفت التهاب، ممکن است ذاتالریه (پنومونی) رخ دهد. برخی کودکان مبتلا به برونشیت انسدادی ممکن است بعدا آسم برونشیال پیدا کنند.
تشخیص
در صورت سرفه کودک و شک به برونشیت:
- پزشک با گوش دادن به صداهای تنفسی نوع بیماری را تشخیص میدهد.
- رادیوگرافی برای تشخیص برونشیت انسدادی بهکار میرود.
- در موارد مشکوک به برونشیت مزمن، آزمایشهای تکمیلی مانند تست آلرژی، تست تعریق، برونکوسکوپی، نمونهبرداری بافتی یا برونکوگرافی با کنتراست لازم است.
درمان برونشیت کودکان
- برونشیت حاد ویروسی: استفاده از داروهای خلط آور (اکسپکتورانتها) مانند استیلسیستئین، آمبروکسل یا برومهگزین که مخاط را رقیق کرده و تخلیه آن را آسان میکنند. این داروها به شکل شربت، کپسول، قرص جوشان یا گرانول موجودند.
- آنتیبیوتیکها فقط در صورت عفونت باکتریایی کاربرد دارند.
- برونشیت انسدادی: ممکن است نیاز به داروهای گشادکننده برونشهای کوچک (β۲-آگونیستها) باشد که معمولاً استنشاقی استفاده میشوند.
- برونشیت مزمن: تمرکز بر حذف یا درمان علل زمینهای است.