استرس دوران کودکی: والدین چگونه می‌توانند کمک کنند؟

تمام کودکان و نوجوانان گاهی احساس استرس می‌کنند. استرس یک پاسخ طبیعی به تغییرات و چالش‌ها است. و زندگی پر از این‌هاست — حتی در دوران کودکی. ما معمولاً استرس را چیزی بد می‌دانیم که ناشی از اتفاقات بد است. اما اتفاقات خوب پیش رو (مثل فارغ‌التحصیلی، تعطیلات یا فعالیت‌های جدید) نیز می‌توانند باعث استرس شوند.

کودکان و نوجوانان زمانی استرس را تجربه می‌کنند که باید برای چیزی آماده شوند، خود را وفق دهند یا از چیزی محافظت کنند. آن‌ها وقتی چیزی که برایشان اهمیت دارد در خطر است، استرس را احساس می‌کنند. تغییر اغلب باعث استرس می‌شود — حتی وقتی تغییر به نفع آن‌ها باشد. استرس هدفی دارد. این یک نشانه برای آماده شدن است.

استرس چه زمانی می‌تواند مفید باشد؟

در مقادیر کم و زمانی که کودکان حمایت مناسب دارند، استرس می‌تواند یک انگیزه مثبت باشد. می‌تواند به کودکان کمک کند تا با چالش‌ها روبه‌رو شوند. می‌تواند آن‌ها را به سمت اهداف سوق دهد، تلاششان را متمرکز کند و به آن‌ها کمک کند تا به مهلت‌ها برسند. این نوع استرس مثبت به کودکان اجازه می‌دهد قدرت‌های درونی و مهارت‌هایی را که به عنوان تاب‌آوری شناخته می‌شوند، بسازند.

استرس چه زمانی می‌تواند مضر باشد؟

استرس یا مشکلاتی که خیلی شدید، جدی، طولانی‌مدت یا ناگهانی باشند، می‌توانند توانایی کودک در مقابله را تحت فشار قرار دهند. استرس می‌تواند مضر باشد وقتی کودکان فرصتی برای استراحت از استرس نداشته باشند، یا حمایت و مهارت‌های مقابله‌ای لازم را نداشته باشند. با گذشت زمان، استرس زیاد می‌تواند بر سلامت روانی و جسمی کودکان تأثیر بگذارد. به عنوان والدین، شما نمی‌توانید مانع از احساس استرس فرزندانتان شوید، اما می‌توانید به کودکان و نوجوانان کمک کنید تا با آن کنار بیایند. شما می‌توانید:

• به آن‌ها کمک کنید تا از استرس مثبت برای رسیدن به اهداف، وفق دادن خود با تغییرات، مواجهه با چالش‌ها و افزایش اعتماد به نفس استفاده کنند.
• هنگام گذر از رویدادهای استرس‌زا، حمایت و ثبات بیشتری فراهم کنید.
• آن‌ها را از اثرات مضر استرس بیش از حد، مانند استرس مزمن و استرس تراوماتیک محافظت کنید.

استرس مثبت چیست؟

استرس مثبت، استرس کوتاهی است که کودکان و نوجوانان هنگام مواجهه با یک چالش احساس می‌کنند. این نوع استرس آن‌ها را وادار به آماده شدن و تمرکز می‌کند. می‌تواند انگیزه دهد تا به اهداف برسند، کارها را انجام دهند یا چیزهای جدید را امتحان کنند. آن‌ها ممکن است قبل از یک امتحان، یک بازی مهم یا یک اجرای هنری، استرس مثبت را تجربه کنند. وقتی با چالش روبه‌رو می‌شوند، استرس تمام می‌شود. استرس مثبت به کودکان فرصت رشد و یادگیری می‌دهد.

به عنوان مثال فشار روزمره برای رسیدن به مدرسه به موقع، کودکان را وادار می‌کند کفش‌هایشان را بپوشند، وسایلشان را جمع کنند و به سمت اتوبوس بروند. اما اگر کودکان ندانند چگونه از این استرس مثبت استفاده کنند یا هنوز مهارت‌های مقابله‌ای لازم را نداشته باشند، ممکن است مسابقه‌ای پرهیجان برای رسیدن به اتوبوس ایجاد شود که والدین و کودکان را ناراحت کند.

کار والدین:

• وقتی نوبت به آماده کردن صبحگاهی مدرسه (یا هر لحظه استرس عادی دیگر) می‌رسد، وسوسه می‌شوید که همه چیز را برای کودک آماده کنید. اما این کار به کودکان کمک نمی‌کند تا بیاموزند چگونه از استرس مثبت استفاده کنند. در عوض، به آن‌ها یاد بدهید چگونه خودشان آماده شوند بدون اینکه برایشان انجام دهید. این کار زمان و صبر بیشتری می‌طلبد، اما ارزشش را دارد. این نوع استرس مثبت می‌تواند کودکان را وادار به وفق دادن خود و کسب مهارت‌های مقابله‌ای لازم کند و آن‌ها را برای مواجهه با چالش‌ها و فرصت‌های بزرگ‌تر زندگی آماده نماید.

استرس ناشی از رویدادهای زندگی چیست؟

رویدادهای سخت زندگی

• بسیاری از کودکان و نوجوانان با رویدادهای سخت یا مشکلات جدی روبه‌رو می‌شوند. برخی بیمار می‌شوند یا نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند. برخی والدینی دارند که از هم جدا می‌شوند. برخی با مرگ عزیزان، جابه‌جایی به محله جدید یا شروع مدرسه جدید مواجه می‌شوند. هر یک از این رویدادهای زندگی می‌تواند باعث استرس شود. وقتی کودکان با رویدادهای سخت زندگی مواجه می‌شوند، ممکن است چند روز یا هفته به‌طور متناوب استرس را تجربه کنند تا با شرایط وفق پیدا کنند.
• کار والدین: والدین می‌توانند حمایت و ثبات بیشتری ارائه دهند. به فرزند خود گوش دهند و با او صحبت کنند. به او کمک کنند تا احساس امنیت و دوست داشته شدن داشته باشد. در صورت امکان، به آن‌ها بگویید چه انتظاری داشته باشند. درباره آنچه اتفاق خواهد افتاد، کارهایی که می‌توانند برای مقابله انجام دهند و نحوه کمک شما صحبت کنید. راحتی و مراقبت نشان دهید و روال‌های ساده‌ای تنظیم کنید تا احساس آرامش داشته باشند.

رویدادهای خوشایند زندگی

• حتی رویدادهایی که ما آن‌ها را خوشایند می‌دانیم می‌توانند استرس‌زا باشند. یک تولد بزرگ، اولین روز مدرسه، فارغ‌التحصیلی، تعطیلات یا سفر می‌تواند باعث شود کودکان و نوجوانان استرس را تجربه کنند.
• کار والدین: والدین می‌توانند به کودکان و نوجوانان کمک کنند تا برای آینده آماده شوند. آن‌ها را از وضعیت مطلع کنند و روی بخش‌های مثبت تمرکز کنند. در صورت امکان به کودکان اجازه دهند در برنامه‌ریزی‌ها نظر بدهند. به افکار و احساساتشان گوش دهید. اگر استرس دارند، به آن‌ها بگویید که اشکالی ندارد و می‌توانند با آن کنار بیایند. شما در صورت نیاز کنارشون خواهید بود.

استرس مزمن چیست؟

وقتی رویدادهای سخت زندگی باعث استرسی شود که بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، به آن استرس مزمن گفته می‌شود. استرس مزمن برای کودکان دشوار است وقتی فرصتی برای استراحت از آن ندارند یا حمایت یا مهارت‌های مقابله‌ای لازم را ندارند. داشتن یک بیماری جدی که طولانی‌مدت باشد می‌تواند منجر به استرس مزمن شود.

همچنین از دست دادن والد یا عضو نزدیک خانواده یا مواجهه با مشکلات پایدار می‌تواند این نوع استرس را ایجاد کند. برخورد با مسائلی مانند تبعیض، نژادپرستی و خشونت با اسلحه نیز می‌تواند باعث استرس مزمن شود. با گذشت زمان، چنین استرسی می‌تواند بر سلامت روانی و جسمی کودکان و نوجوانان تأثیر بگذارد، اما اقدامات خاصی می‌تواند اثرات مضر استرس مزمن را کاهش دهد.

کار والدین:

1. به کودکان کمک کنید احساس امنیت، دوست داشته شدن و مراقبت شدن کنند. این بهترین روش برای کاهش استرس است. احساس نزدیکی به شما و دانستن اینکه شما آن‌ها را دوست دارید و می‌پذیرید، مهم‌تر از همیشه است. روال‌هایی ایجاد کنید، مانند ساعت خواب ثابت، صرف وعده غذایی با هم یا حضور بعد از مدرسه. روال‌ها ریتم ایجاد می‌کنند و به کودکان نشان می‌دهند که چیزهایی هستند که می‌توانند روی آن‌ها حساب کنند.
2. مهارت‌های مقابله‌ای را آموزش دهید. کودکان وقتی بدانند کارهایی هست که خودشان می‌توانند برای کاهش استرس انجام دهند، بهتر احساس می‌کنند. کودکان در هر سنی می‌توانند تنفس آرام و مدیتیشن را یاد بگیرند و تمرین کنند. مهارت‌های دیگری نیز برای یادگیری وجود دارد.
3. به آن‌ها کمک کنید از استرس فاصله بگیرند. زمانی برای بازی، نقاشی، گذراندن وقت در طبیعت، خواندن کتاب، نواختن ساز یا بودن با دوستان و خانواده اختصاص دهید. این فعالیت‌ها فراتر از سرگرمی هستند و به کودکان و نوجوانان کمک می‌کنند احساسات مثبت را تجربه کنند که استرس را کاهش می‌دهد.
4. با پزشک یا درمانگر فرزند خود تماس بگیرید. استرس مزمن گاهی نیاز به حمایت بیشتری دارد که والدین به تنهایی نمی‌توانند فراهم کنند.
5. برای فرزند خود مدافع باشید. گاهی عوامل استرس‌زا خارج از کنترل کودک هستند. در این موارد، مفید است که والدین به طور مستقیم با عامل استرس مقابله کنند (مثلاً تماس با کارکنان مدرسه درباره قلدری).

استرس تراوماتیک چیست؟

این استرسی است که همراه با رویدادهای آسیب‌زا، شدید یا ناگهانی ایجاد می‌شود. تروماهایی مانند تصادفات جدی، آسیب‌ها، تهدید، سوءاستفاده یا خشونت می‌توانند این نوع استرس را ایجاد کنند. والدین می‌توانند وقتی بدانند کودک مورد آزار یا قلدری قرار گرفته، وارد عمل شوند و از او محافظت کنند. اما همیشه امکان محافظت از کودکان در برابر هر نوع تروما وجود ندارد. اگر کودکان و نوجوانان استرس تراوماتیک را تجربه کنند، والدین می‌توانند به آن‌ها کمک کنند تا مراقبت لازم برای بهبودی را دریافت کنند.

کار والدین:

1. به کودکان و نوجوانان حمایت و مراقبت اضافی بدهید. آماده گوش دادن و صحبت باشید. به آن‌ها اطمینان دهید که امن هستند. احساساتشان را تأیید و بپذیرید و به آن‌ها بگویید که با گذر زمان، حالشان بهتر خواهد شد.
2. با پزشک یا درمانگر فرزند خود تماس بگیرید. برخی نیاز به درمان دارند تا از استرس تراوماتیک بهبود یابند. والدین می‌توانند در درمان شرکت کنند و بیاموزند چگونه بهترین کمک را به فرزند خود ارائه دهند.
3. وقت مثبت با هم بگذرانید. کودکان و نوجوانان را تشویق کنید کارهایی انجام دهند که از آن لذت می‌برند. این کارها می‌تواند با هم انجام شود یا کارهایی که نوجوان به تنهایی انجام می‌دهد، مانند لذت بردن از موسیقی، طبیعت یا هنر. این فعالیت‌ها احساسات مثبت ایجاد می‌کنند و بخشی از استرس باقی‌مانده از تروما را کاهش می‌دهند.
4. به کودکان و نوجوانان فرصت دهید تا از توانایی‌های خود در زندگی روزمره استفاده کنند. تروما و استرس می‌تواند آن‌ها را آسیب‌پذیر، مضطرب یا نااطمینان کند. دانستن اینکه چه توانایی‌هایی دارند و چه کسی هستند، می‌تواند به آن‌ها کمک کند احساس قدرت و اعتماد به نفس کنند.