گرفتگی شکم بدون پریود: دلایل و روش‌های تشخیص

گرفتگی شکم، به معنی انقباضات یا اسپاسم‌هایی است که به‌طور ناگهانی و خارج از کنترل شما در ناحیه شکم رخ می‌دهند. بسیاری از زنان درد شکم و گرفتگی لگن را تجربه می‌کنند، اما همیشه پریود دلیل این درد نیست. عواملی مانند کیست تخمدان، یبوست، بارداری و حتی سرطان می‌توانند باعث شوند که احساس کنید پریودتان در حال شروع است، در حالی که هیچ رابطه‌ای با چرخه ماهانه ندارد.

برخی دلایل شایع گرفتگی شکم بدون پریود

یکی از علل شایع گرفتگی شکم بدون پریود، بیماری التهابی روده (IBD) است.

بیماری التهابی روده چیست؟

IBD به التهاب مزمن و طولانی‌مدت در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش گفته می‌شود که ناشی از اختلال در سیستم ایمنی بدن است. این بیماری با سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) متفاوت است. دو نوع اصلی IBD وجود دارد: بیماری کرون و کولیت اولسراتیو.

• کرون می‌تواند هر قسمتی از دستگاه گوارش، حتی دهان، را درگیر کند.

• کولیت اولسراتیو تنها روده بزرگ (کولون) را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

گرفتگی‌ها چگونه احساس می‌شوند؟

شدت و محل درد بستگی به نوع IBD دارد:

• در بیماری کرون، گرفتگی و درد معمولاً در نواحی پایین یا میانی سمت راست شکم احساس می‌شود و می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.

• در کولیت اولسراتیو، گرفتگی‌ها بیشتر در سمت پایین و چپ شکم رخ می‌دهند.

علائم دیگر:
علائم همراه بستگی به نوع بیماری دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تغییرات شدید در حرکات روده (اسهال یا یبوست)

• نیاز فوری به دفع

• حس ناکامل بودن تخلیه روده

• وجود خون در مدفوع

• کاهش وزن

• تب

• خستگی و بی‌حالی

گرفتگی شکم به علت تخمک‌گذاری

تخمک‌گذاری چیست؟
اگر هنوز یائسگی را تجربه نکرده‌اید و تخمدان‌هایتان فعال هستند، ممکن است در میانه ماه، تقریباً ۱۰ تا ۱۴ روز قبل از شروع پریود، گرفتگی شکم بدون پریود را تجربه کنید. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تخمدان‌ها یک تخمک آزاد می‌کنند تا بدن برای بارداری احتمالی آماده شود. این درد جزئی و بی‌خطر به نام Mittelschmerz یا «درد میانه ماه» شناخته می‌شود.

احساس گرفتگی:
درد معمولاً در یک سمت پایین شکم احساس می‌شود و ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. این درد می‌تواند ناگهانی و تیز باشد یا صرفاً یک گرفتگی خفیف باشد. سمت درد به تخمدانی بستگی دارد که تخمک را آزاد می‌کند و ممکن است هر ماه تغییر کند یا همیشه یک سمت باشد.

علائم دیگر:
ممکن است ترشحات واژینال، حساسیت یا تورم سینه‌ها، نفخ شکم و تغییرات خلقی نیز همراه باشد.

کیست تخمدان پاره‌شده

کیست تخمدان چیست؟
کیست یک کیسه پر از مایع است که گاهی روی تخمدان‌ها شکل می‌گیرد. نوعی از کیست ها فولیکولی است که با آزاد کردن تخمک، بعداً در بدن حل می‌شوند. اما اگر این اتفاق نیفتد، ممکن است کیست دیگری تشکیل شود و این خود باعث پلی کیستیک و نامنظم شدن عادت ماهانه خواهد شد. بیشتر کیست‌ها بی‌ضرر هستند، اما اگر بزرگ شوند، احتمال پاره شدن وجود دارد.

احساس گرفتگی:
کیست پاره‌شده همیشه درد ایجاد نمی‌کند، اما در صورت درد، گرفتگی شدید و ناگهانی ممکن است در هر سمت پایین شکم زیر ناف احساس شود. محل درد به تخمدانی که کیست داشته بستگی دارد.

علائم دیگر:
ممکن است لکه‌بینی خفیف داشته باشید. قبل از پاره شدن کیست، احتمال دارد درد یا فشار در پایین شکم، ران‌ها یا کمر پایین احساس شود.

گرفتگی شکم ناشی از بارداری

گرفتگی بارداری چیست؟
این نوع گرفتگی زمانی رخ می‌دهد که جنین در حال رشد به دیواره رحم متصل می‌شود. به این درد درد لانه‌گزینی گفته می‌شود و نشانه پیشرفت بارداری است.

احساس گرفتگی:
ممکن است درد شکم در بارداری را حدود هفته چهارم به صورت خفیف احساس کنید – زمانی که معمولاً انتظار پریود دارید. اگر از بارداری مطمئن نیستید، تست بارداری توصیه می‌شود.

علائم دیگر:
در این مرحله معمولاً علائم دیگری وجود ندارد، اما ممکن است از هفته پنجم یا ششم بارداری حالت تهوع شروع شود.

گرفتگی شکم بدون پریود با بارداری خارج از رحم

بارداری خارج از رحم چیست؟
این نوع بارداری زمانی رخ می‌دهد که جنین در جایی به جز رحم رشد کند، معمولاً در یکی از لوله‌های فالوپ. این وضعیت برای مادر تهدیدکننده زندگی است و نمی‌تواند به تولد زنده منجر شود.

احساس گرفتگی:
ممکن است ابتدا درد خفیف و سپس درد شدید و ناگهانی در یک سمت پایین شکم احساس کنید. درد گاهی آن‌قدر شدید است که به شانه و کمر پایین نیز منتقل می‌شود.

علائم دیگر:
ممکن است قبل از درد علائم معمول بارداری مانند تهوع و حساسیت سینه وجود داشته باشد، اما همه زنان مبتلا به بارداری خارج از رحم این علائم را ندارند و حتی ممکن است از بارداری خود مطلع نباشند.

گرفتگی شکمی ناشی از سقط جنین

سقط جنین چیست؟
سقط به از دست دادن جنین قبل از هفته بیستم بارداری گفته می‌شود.

احساس گرفتگی:
گرفتگی ممکن است ابتدا شبیه درد پریود باشد و سپس شدیدتر شود.

علائم دیگر:
ممکن است خونریزی یا لکه‌بینی واژینال رخ دهد. بعضی از زنان این علائم را تجربه می‌کنند ولی سقط نمی‌کنند. اما اگر در بارداری هستید و این علائم ظاهر شد، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.

اندومتریوز و گرفتگی شکمی

اندومتریوز چیست؟
یک بیماری مزمن است که در آن بافت مشابه پوشش داخلی رحم، به دیگر اندام‌ها متصل شده و شروع به رشد می‌کند. این بیماری معمولاً تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و بافت لگن را درگیر می‌کند، اما ممکن است بخش‌های دیگر بدن را هم تحت تأثیر قرار دهد.

احساس گرفتگی:
درد اندومتریوز شبیه درد پریود است، اما ممکن است در هر زمانی از ماه اتفاق بیفتد. همچنین ممکن است درد در پایین کمر و شکم زیر ناف وجود داشته باشد.

علائم دیگر:

• رابطه جنسی با دخول عمیق ممکن است دردناک باشد.

• بعضی زنان در دفع مدفوع درد دارند.

• اندومتریوز می‌تواند باروری را دشوار کند.

گرفتگی شکم بدون پریود با عفونت التهابی لگن (PID)

عفونت التهابی لگن چیست؟
این بیماری یک عفونت باکتریایی است که معمولاً از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شود. PID اندام‌هایی را که در بارداری و رشد جنین نقش دارند، از جمله لوله‌های فالوپ، رحم، تخمدان‌ها، واژن و دهانه رحم درگیر می‌کند.

احساس گرفتگی:
درد بیماری‌های زنان معمولاً در هر دو سمت پایین شکم و پایین کمر احساس می‌شود و می‌تواند در هر زمان از ماه رخ دهد.

علائم دیگر:

• ترشحات غیرطبیعی واژن و گاهی لکه‌بینی

• درد یا سوزش هنگام رابطه جنسی یا ادرار

• پریودهای سنگین‌تر یا طولانی‌تر از معمول

• تب، تهوع و استفراغ

اختلال عملکرد عضلات کف لگن

اختلال عملکرد عضلات کف لگن چیست؟
در این حالت انقباضات شدید در عضلاتی که از مثانه، رحم، واژن و رکتوم حمایت می‌کنند رخ می‌دهد. این مشکل می‌تواند پس از زایمان واژینال یا آسیب‌هایی مانند تصادف ایجاد شود.

احساس گرفتگی:
گرفتگی‌ها شدید هستند و به صورت درد ناگهانی در پایین شکم احساس می‌شوند. همچنین ممکن است درد مداوم در کشاله ران و کمر داشته باشید.

علائم دیگر:

• درد در زمان پریود یا رابطه جنسی

• سوزش در واژن

• مشکل در دفع مدفوع

• سوزش هنگام ادرار یا احساس نیاز مکرر به ادرار

اگر این علائم را دارید، پزشک ممکن است آزمایش ادرار انجام دهد تا عفونت مثانه را بررسی کند و در صورت وجود، باکتری‌ها در ادرار دیده خواهند شد.

سیستیت بینابینی (Interstitial Cystitis)

سیستیت بینابینی چیست؟
این بیماری مزمن مثانه را درگیر می‌کند و برخی پزشکان آن را سندرم مثانه دردناک می‌نامند.

احساس گرفتگی:
درد معمولاً در ناحیه پایین شکم (لگن) و ناحیه تناسلی حس می‌شود و با درد و حساسیت همراه است. شدت درد هنگام پر شدن مثانه یا نزدیک شدن زمان پریود بیشتر می‌شود.

علائم دیگر:

نیاز مکرر و فوری به ادرار

درد هنگام رابطه جنسی

سرطان تخمدان دلیل گرفتگی شکم بدون پریود

سرطان تخمدان چیست؟
این نوع سرطان از تخمدان‌ها شروع می‌شود، همان اندام‌هایی که تخمک تولید می‌کنند.

احساس گرفتگی:
درد معمولاً مبهم است و ممکن است آن را به اشتباه به یبوست یا نفخ نسبت دهید. با این حال، فشار و درد در پایین شکم از بین نمی‌رود.

علائم دیگر:

• تورم قابل توجه شکم که ممکن است لباس‌هایتان را تنگ کند

• سریع سیر شدن هنگام غذا خوردن

• نیاز مکرر و شدید به ادرار

اگر این علائم بیش از دو هفته ادامه پیدا کرد، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.

گرفتگی ناشی از IUD (وسایل داخل رحمی)

پس از قرار دادن IUD برای پیشگیری از بارداری، طبیعی است که گرفتگی شکم بدون پریود داشته باشید. برای کاهش درد می‌توانید از کیسه آب گرم یا داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کنید. اگر درد شدید شد، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.

گرفتگی در دوران یائسگی

با نزدیک شدن به پری‌منوپوز، افزایش استروژن پس از تخمک‌گذاری می‌تواند باعث ترشح پروستاگلاندین‌ها شود. این مواد شیمیایی موجب انقباض رحم شده و باعث گرفتگی شکم می‌شوند.

گرفتگی ناشی از تزریق داروی ضدبارداری (Depo-Provera)

یکی از عوارض کمتر گزارش‌شده تزریق ضدبارداری Depo-Provera، درد یا گرفتگی شکم است. این گرفتگی ممکن است مشابه درد پریود احساس شود.

همچنین بخوانید:

عدم تعادل هورمونی | نقطه شروع بسیاری از مشکلات جسمی و روحی

تشخیص گرفتگی شکم بدون پریود

اگر گرفتگی شکم بدون پریود دارید که از بین نمی‌رود، همیشه به پزشک مراجعه کنید. (در صورت درد شدید و ناگهانی شکم که به سرعت بدتر می‌شود، فوراً به کمک پزشکی نیاز دارید.)

پزشک شما می‌خواهد بداند درد شما ناگهانی است یا مداوم. هرچه جزئیات بیشتری ارائه دهید، تشخیص و درمان سریع‌تر انجام می‌شود. از شما درباره علائم و سیکل قاعدگی‌تان سؤال خواهند کرد.

برای تعیین علت گرفتگی، پزشک ممکن است آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی انجام دهد، به‌ویژه اگر درد به رحم یا تخمدان‌ها مربوط باشد:

• معاینه لگن

• سونوگرافی

• لاپاراسکوپی: نوعی جراحی اکتشافی برای مشاهده ساختارهای داخل لگن، شامل رحم، دهانه رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ

اگر پزشک مشکوک به مشکلات دستگاه گوارش یا مجاری ادراری باشد، ممکن است شما را به متخصص گوارش یا اورولوژیست ارجاع دهد.

چگونه می‌توان گرفتگی شکم را کاهش داد

درمان بستگی به علت اصلی گرفتگی دارد، اما در بسیاری موارد ممکن است بدون درمان نیز بهبود پیدا کند. در این فاصله می‌توانید:

• مصرف مایعات شفاف را افزایش دهید و از الکل، چای و قهوه خودداری کنید

• از غذاهای چرب، سنگین یا تند دوری کنید

• استراحت کافی داشته باشید

• از کیسه آب گرم روی شکم استفاده کنید

• در صورت نیاز و با اجازه پزشک، داروهای مسکن مصرف کنید

نکات مهم

بسیاری از شرایط، از جمله بیماری التهابی روده، تخمک‌گذاری و کیست تخمدان پاره‌شده می‌توانند باعث گرفتگی شکم بدون پریود شوند.
تشخیص معمولاً شامل بررسی سوابق پزشکی و معاینه دقیق فیزیکی است. همچنین ممکن است نیاز به سونوگرافی، لاپاراسکوپی یا سایر روش‌های تصویربرداری برای تعیین دقیق علت داشته باشید.

در صورت گرفتگی شدید شکم حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا برخی علل می‌توانند جدی باشند و نیاز به درمان فوری داشته باشند.