زندگی با سیستیت بینابینی: ۴ نکته مهم که باید بدانید

سیستیت بینابینی (Interstitial Cystitis – IC) یا همان سندرم مثانه دردناک، یک بیماری مزمن است که با علائمی مثل تکرر ادرار، احساس فوریت در ادرار کردن، سوزش ادرار و درد شکم در ناحیه لگن همراه می‌شود. این بیماری هنوز به‌طور کامل شناخته نشده و درمان آن دشوار است. یکی از دلایل سخت بودن درمان، این است که بخشی از درد ناشی از درگیری سیستم عصبی (مغز و اعصاب) است و همین موضوع کار درمان را پیچیده‌تر می‌کند.

اگر مدت‌هاست با سوزش مثانه، مراجعه مکرر به دستشویی یا درد هنگام رابطه جنسی دست‌وپنجه نرم می‌کنید، ممکن است از خودتان بپرسید چرا هیچ درمان سریعی برای رفع این علائم وجود ندارد. بر خلاف عفونت‌های ادراری که با مصرف یک دوره آنتی‌بیوتیک به سرعت بهبود می‌یابند، سیستیت بینابینی پیچیده‌تر از آن است که تنها با دارو برطرف شود. به همین دلیل بسیار مهم است که برای کنترل این بیماری به سراغ پزشک یا متخصصی بروید که رویکردی جامع داشته باشد و بتواند همه عوامل مؤثر در بروز IC را بررسی و مدیریت کند.

علائم سیستیت بینابینی (Interstitial Cystitis Symptoms)

علائم سیستیت بینابینی می‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند و شدت آن‌ها در طول زمان تغییر کند. برخی افراد دوره‌های تشدید علائم (Flare-ups) و سپس دوره‌های آرامش دارند. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• تکرر ادرار: نیاز به دفع ادرار بیش از حد معمول (حتی بیش از ۲۰ بار در روز).

• فوریت در ادرار: احساس ناگهانی و شدید برای رفتن به دستشویی، حتی وقتی مثانه کاملاً پر نیست.

• درد یا فشار در مثانه و لگن: این درد ممکن است مداوم یا متناوب باشد و پس از تخلیه مثانه بهبود پیدا کند یا نکند.

• سوزش هنگام ادرار کردن: بدون وجود عفونت ادراری.

• درد هنگام رابطه جنسی: به‌ویژه در زنان.

• علائم مشابه عفونت مثانه: مثل احساس سنگینی یا ناراحتی در ناحیه مثانه، اما بدون وجود باکتری.

تفاوت علائم در زنان و مردان

• زنان: اغلب درد لگنی و ناراحتی هنگام رابطه جنسی را تجربه می‌کنند.

• مردان: ممکن است درد در ناحیه پرینه (بین کیسه بیضه و مقعد) یا علائمی شبیه پروستاتیت مزمن داشته باشند.

۱. درد ناشی از سیستیت بینابینی متفاوت است

درمان سیستیت بینابینی دشوار است، چون بخش زیادی از درد آن از سیستم عصبی سرچشمه می‌گیرد. اصطلاح پزشکی این نوع درد، درد نوسی‌پلاستیک (Nociplastic Pain) است. این درد زمانی رخ می‌دهد که بدن در روند ترمیم یک آسیب یا عفونت دچار اختلال می‌شود. التهاب به اعصاب گسترش پیدا می‌کند و پردازش طبیعی سیگنال‌های درد را بر هم می‌زند. در طول زمان (معمولاً طی چند ماه)، اعصاب به شکل غیرطبیعی حساس می‌شوند؛ بنابراین درد سریع‌تر شروع شده، مدت بیشتری ادامه پیدا می‌کند و حتی پس از برطرف شدن علت اولیه هم باقی می‌ماند.

۲. آزمایش درد ناشی از سیستم عصبی

برای بررسی اینکه درد شما به سیستم عصبی مربوط است یا خیر، می‌توان از پرسشنامه حساسیت مرکزی (Central Sensitization Inventory – CSI) استفاده کرد. در این تست، نمره‌ای بالاتر از ۴۰ (در مقیاس ۰ تا ۱۰۰) نشان می‌دهد که بخش زیادی از علائم، ناشی از درد عصبی هستند. این پرسشنامه به‌صورت رایگان در دسترس است و پس از تکمیل، بهتر است آن را به پزشک یا متخصصی که بیماری شما را درمان می‌کند نشان دهید تا بر اساس آن، درمان مناسب‌تری برای IC شما انتخاب شود.

۳. روش‌های تهاجمی برای درد عصبی مؤثر نیستند

روش‌های درمانی باید متناسب با نوع درد انتخاب شوند. در بسیاری از انواع درد، روش‌های پزشکی و جراحی نتیجه‌بخش هستند، اما برای درد ناشی از سیستم عصبی کارایی ندارند. در واقع، این نوع درمان‌ها حتی می‌توانند علائم را بدتر کنند، زیرا اعصاب بیش‌ازحد حساس شده‌اند. جراحی یا روش‌های تهاجمی بیشتر بر روی مثانه اثر می‌گذارند و نه بر روی سیستم عصبی. تجربه نشان داده است که وقتی نمره CSI بالاتر از ۴۰ باشد، این روش‌ها معمولاً سودی ندارند و حتی ممکن است علائم را تشدید کنند.

برای درک بهتر، به این مثال توجه کنید: اگر دست فردی پس از سکته مغزی فلج شود، پزشک روی دست او گچ نمی‌گیرد، چون علت مشکل در دست نیست، بلکه در مغز است. همین منطق در مورد درد عصبی ناشی از سیستیت بینابینی هم صدق می‌کند.

۴. سیستیت بینابینی نیازمند رویکرد درمانی جامع است

سیستیت بینابینی (IC) تنها یک مشکل جسمی ساده نیست، بلکه عوامل مختلفی در بروز و تشدید آن نقش دارند. برای مثال، استرس، سابقه آزار در کودکی یا مشکلات سلامت روان می‌توانند علائم این بیماری را بدتر کنند. به همین دلیل، داشتن یک رویکرد درمانی جامع و همه‌جانبه برای مدیریت IC بسیار اهمیت دارد.

نقش درمان‌های روان‌شناختی

از آنجا که مغز درد را هم به‌عنوان یک تجربه جسمی و هم به‌عنوان تجربه‌ای احساسی پردازش می‌کند، درمان‌های روان‌شناختی جایگاه مهمی در روند کنترل درد دارند. روان‌شناسان درد در این زمینه تخصص دارند و از روش‌هایی مانند ذهن‌آگاهی (Mindfulness)، درمان بازپردازش درد (Pain Reprocessing Therapy) و رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) استفاده می‌کنند که می‌تواند در کاهش درد عصبی مؤثر باشد.

نقش طب سوزنی و دارودرمانی

روش‌هایی مثل طب سوزنی و برخی درمان‌های دارویی می‌توانند با کاهش حساسیت اعصاب، شدت درد را پایین بیاورند. در تجربه بالینی، داروهایی مانند گاباپنتین، آمی‌تریپتیلین، دولوکستین و نالتروکسان با دوز پایین (۱ تا ۵ میلی‌گرم) بیشترین اثربخشی را داشته‌اند. هرچند درمان‌های فعلی به‌طور کامل درد را از بین نمی‌برند، اما می‌توانند آن را تا حدود ۵۰ درصد کاهش دهند. تحقیقات جدید همچنان در حال بررسی روش‌های مؤثرتر هستند.

آنچه برای کنترل سیستیت بینابینی می‌توانید انجام دهید

برای کنترل بهتر سیستیت بینابینی و درد عصبی، لازم است به متخصصی مراجعه کنید که به همه عوامل دخیل در بیماری توجه داشته باشد. یک پزشک آگاه:

• وضعیت سلامت روان شما را بررسی می‌کند،

• درباره سوابق آسیب یا تروما سؤال می‌پرسد،

• نقش استرس در علائم شما را توضیح می‌دهد،

• و می‌داند که روش‌های جراحی و تهاجمی در این نوع درد کارایی بالایی ندارند.

معمولاً یک اورولوژیست (متخصص مثانه) فقط روی جنبه‌های فیزیکی تمرکز می‌کند و ممکن است سایر عوامل مؤثر را در نظر نگیرد. به همین دلیل، بهترین گزینه مراجعه به مراکز تخصصی درد یا روان‌شناسان درد است که رویکردی جامع و ترکیبی از درمان‌های روان‌شناختی و پزشکی ارائه می‌دهند.

رژیم غذایی مناسب برای سیستیت بینابینی

برخی غذاها و نوشیدنی‌ها می‌توانند علائم سیستیت بینابینی را تشدید کنند، در حالی که مصرف برخی دیگر ممکن است به کاهش درد و ناراحتی کمک کند. رعایت رژیم غذایی مناسب می‌تواند شدت علائم و دفعات تشدید درد را کاهش دهد.

غذاها و نوشیدنی‌هایی که باید محدود یا حذف شوند:

• کافئین و نوشیدنی‌های انرژی‌زا: قهوه، چای سیاه و نوشابه‌های کافئین‌دار می‌توانند مثانه را تحریک کنند.

• الکل: به ویژه شراب و مشروبات الکلی تند.

• غذاهای تند و پرادویه: فلفل، ادویه‌های تند و سس‌های تند ممکن است باعث سوزش شوند.

• مرکبات و آبمیوه‌های اسیدی: پرتقال، گریپ‌فروت، لیمو و آب‌میوه‌های آن‌ها.

• محصولات حاوی شیرین‌کننده مصنوعی و شکر زیاد: می‌توانند علائم را تشدید کنند.

غذاها و نوشیدنی‌هایی که مفید هستند:

• آب کافی: نوشیدن آب به میزان کافی باعث رقیق شدن ادرار و کاهش تحریک مثانه می‌شود.

• میوه‌ها و سبزیجات کم اسید: سیب، گلابی، خیار و سبزیجات برگ‌دار.

• غلات کامل و منابع پروتئینی سالم: برنج قهوه‌ای، جو، مرغ و ماهی.

• چای‌های گیاهی بدون کافئین: مثل چای بابونه که آرامش‌بخش و غیرتحریک‌کننده است.

همچنین بخوانید:

• غذاهایی که سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کنند
• نکات مهم برای انتخاب لباس مناسب افراد دارای نفخ شکم یا IBS

تفاوت سیستیت بینابینی و عفونت مثانه

بسیاری از افراد سیستیت بینابینی (IC) را با عفونت ادراری (UTI) اشتباه می‌گیرند، زیرا برخی علائم آن‌ها شبیه هم است، اما تفاوت‌های مهمی دارند:

۱. علت بروز

• سیستیت بینابینی: علت دقیق مشخص نیست، اما عوامل خودایمنی، آسیب به پوشش مثانه و التهاب عصبی در آن نقش دارند.

• عفونت ادراری: معمولاً ناشی از باکتری است و درمان با آنتی‌بیوتیک امکان‌پذیر است.

۲. مدت زمان علائم

• سیستیت بینابینی: درد و تکرر ادرار می‌تواند مزمن و طولانی‌مدت باشد و حتی پس از درمان‌های اولیه هم ادامه پیدا کند.

• عفونت ادراری: معمولاً طی چند روز تا یک هفته با مصرف آنتی‌بیوتیک برطرف می‌شود.

۳. روش تشخیص

• سیستیت بینابینی: تشخیص بر اساس علائم بالینی، تست CSI، سیستوسکوپی و رد سایر بیماری‌ها انجام می‌شود.

• عفونت ادراری: با آزمایش ادرار و کشت باکتری به راحتی قابل تشخیص است.

۴. درمان

• سیستیت بینابینی: درمان ترکیبی شامل داروهای کنترل درد، رژیم غذایی، فیزیوتراپی لگن و رویکردهای روان‌شناختی است.

• عفونت ادراری: درمان معمولاً شامل مصرف آنتی‌بیوتیک و رعایت بهداشت است و سریع اثر می‌کند.

سوالات متداول درباره سیستیت بینابینی

۱. آیا سیستیت بینابینی قابل درمان است؟

سیستیت بینابینی درمان قطعی ندارد، اما با دارودرمانی، فیزیوتراپی لگن، تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب می‌توان علائم را تا حد زیادی کنترل و کیفیت زندگی را بهبود داد.

۲. آیا سیستیت بینابینی همان عفونت مثانه است؟

خیر، علائم ممکن است مشابه باشند، اما سیستیت بینابینی علت عفونی ندارد و درمان با آنتی‌بیوتیک معمولاً مؤثر نیست.

۳. آیا سیستیت بینابینی باعث سرطان مثانه می‌شود؟

تحقیقات نشان داده که سیستیت بینابینی خطر سرطان مثانه را افزایش نمی‌دهد، اما پیگیری منظم پزشکی برای مدیریت علائم توصیه می‌شود.

۴. آیا رژیم غذایی می‌تواند علائم را کاهش دهد؟

بله، اجتناب از غذاها و نوشیدنی‌های تحریک‌کننده مثل کافئین، الکل، غذاهای تند و مرکبات و مصرف آب کافی و غذاهای ملایم می‌تواند علائم را کاهش دهد.

۵. آیا سیستیت بینابینی در زنان و مردان تفاوت دارد؟

بله، زنان معمولاً درد لگنی و درد هنگام رابطه جنسی را تجربه می‌کنند، در حالی که مردان ممکن است درد در ناحیه پرینه (بین کیسه بیضه و مقعد) داشته باشند.