شنیدن خبر ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده از پزشک متخصص گوارش، برای من مثل یک شوک بود.
بعد از اولین کولونوسکوپی در سن ۵۱ سالگی، پزشک با من تماس گرفت و گفت که در حین عمل سه رشد پیشسرطانی را از روده من خارج کرده است. چرا آنقدر شگفتزده شدم؟ هیچ سابقه خانوادگی از سرطان نداشتم، سیگار نمیکشیدم، مصرف الکل من پایین بود، وزنم در محدوده طبیعی قرار داشت، ورزش منظم انجام میدادم و هر روز به اندازه کافی فیبر بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل مصرف میکردم.
سرطان روده بزرگ و راستروده (CRC) تقریباً همیشه با پولیپهای پیشسرطانی یا تودههایی در روده بزرگ یا راستروده آغاز میشود. داشتن سن بالای ۵۰ سال، یکی از عوامل شناختهشده برای بروز این پولیپهای غیرطبیعی است بنابراین در واقع نباید آنقدر از نتیجه آزمایش متعجب میشدم.
اما نکته نگرانکننده اینجاست: موارد ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده در بزرگسالان زیر ۵۰ سال با سرعتی هشداردهنده در حال افزایش است.
این بیماری اکنون علت اصلی مرگومیر ناشی از سرطان در مردان ۲۰ تا ۴۹ ساله در ایالات متحده و دومین علت مرگ در زنان همین گروه سنی است. اگرچه غربالگری و روشهای تشخیص سرطان پیشرفت چشمگیری داشته، اما متخصصان میگویند افزایش موارد ابتلا تنها با بهبود روشهای تشخیص قابل توضیح نیست.
چرا افراد جوانتر به سرطان روده بزرگ و راستروده مبتلا میشوند؟
سرطان یک بیماری پیچیده است و افزایش موارد سرطان روده بزرگ و راستروده در افراد زیر ۵۰ سال احتمالاً ناشی از چندین عامل مختلف است. اگرچه ژنتیک در بخشی از موارد نقش دارد، اما متخصصان معتقدند که بیشتر ابتلاها در این گروه سنی به محیط و سبک زندگی مرتبط است.
چاقی و تغییرات متابولیسم
داشتن اضافهوزن میتواند باعث اختلال در متابولیسم انسولین در سراسر بدن شود از جمله در روده، جایی که انسولین به حمایت از بافت روده و جلوگیری از دیسبیوز روده کمک میکند. دیسبیوز روده به کاهش تنوع در میکروبیوم روده (جامعه عظیمی از باکتریهای مفید که نقش مهمی در هضم و سلامت کلی دارند) اشاره دارد. این اختلال میتواند به التهاب منجر شود و خطر سرطان روده بزرگ و راستروده را افزایش دهد. جالب است بدانید افراد جوان مبتلا به این سرطان معمولاً تنوع میکروبیوم روده کمتری نسبت به افراد مسنتر دارند.
مصرف الکل
نوشیدن الکل خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده و شش نوع سرطان دیگر را افزایش میدهد. الکل با آسیب رساندن به سلولها، تحریک التهاب و تسهیل جذب مواد سرطانزا در بدن، محیطی مساعد برای رشد سرطان ایجاد میکند.
گوشتهای فرآوریشده و قرمز
مصرف مکرر گوشتهای فرآوریشده مانند سوسیس، کالباس، بیکن، ژرکی و هاتداگ، همچنین گوشتهای قرمز تازه شامل گوشت گاو، خوک و گوسفند، میتواند خطر ابتلا به این سرطان را افزایش دهد. نیتراتها و نیتریتها که برای حفظ تازگی به گوشتهای فرآوریشده افزوده میشوند، سلولهای روده بزرگ و راستروده را تخریب میکنند. همچنین پختن گوشت روی حرارت بالا مانند گریل یا سرخکردن، موادی تولید میکند که به سلولهای روده آسیب میرسانند.
کلسیم و فرآوردههای لبنی
پژوهشها نشان دادهاند دریافت کافی کلسیم میتواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش دهد، اما بیشتر بزرگسالان به مقدار کافی کلسیم دریافت نمیکنند. محصولات لبنی، غنیترین منبع طبیعی کلسیم به شمار میروند. موادی مانند کفیر و ماستهای غنیشده با پروبیوتیک نیز علاوه بر تأمین کلسیم، باکتریهای مفیدی به روده میرسانند که ممکن است از سلولهای روده در برابر آسیب محافظت کنند.
چگونه میتوان خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده را کاهش داد؟
یک سبک زندگی سالم میتواند احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده را در هر سنی کاهش دهد. بدن انسان تواناییهایی برای ترمیم آسیبهای سلولی دارد که ممکن است منجر به سرطان شوند اما بهویژه اگر زیر ۵۰ سال هستید، لازم است همه تلاش خود را برای محافظت از سلولها انجام دهید.
راهکارهای مؤثر برای پیشگیری:
-
وزن سالم داشته باشید: با یک برنامه غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم، وزن خود را در محدوده طبیعی حفظ کنید.
-
مصرف لبنیات کافی: روزانه دو تا سه وعده مواد غذایی لبنی مصرف کنید تا نیاز بدن به کلسیم تأمین شود.
-
کاهش گوشتهای فرآوریشده و قرمز: مصرف سوسیس، کالباس و گوشت قرمز را محدود کنید و به جای آن مرغ، ماهی، حبوبات، عدس و مواد غذایی سویا مانند توفو، ادامامه و تمپه را در برنامه غذایی بگنجانید.
-
افزایش مصرف فیبر: روزانه حداقل ۳۰ گرم فیبر دریافت کنید. فیبر که فقط در مواد غذایی گیاهی یافت میشود، باکتریهای مفید روده را تغذیه کرده و از آسیب سلولی جلوگیری میکند. علاوه بر این، ترکیباتی به نام پلیفنول در گیاهان وجود دارد که تنوع میکروبیوم روده را تقویت میکنند.
-
ترک سیگار: سیگار کشیدن خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و راستروده و چندین سرطان دیگر را افزایش میدهد.
-
کاهش یا پرهیز از الکل: مردان باید حداکثر دو نوشیدنی استاندارد و زنان حداکثر یک نوشیدنی در روز مصرف کنند (هر نوشیدنی استاندارد برابر است با ۳۵۰ میلیلیتر آبجو، ۱۵۰ میلیلیتر شراب یا ۴۵ میلیلیتر الکل تقطیری).
علائم سرطان روده بزرگ و راستروده را نادیده نگیرید
برداشتن پولیپهای پیشسرطانی مانع از تبدیل آنها به سرطان میشود، اما تشخیص آنها بدون غربالگری ممکن نیست. روشهایی مانند کولونوسکوپی یا تستهای خانگی نقش مهمی در شناسایی این پولیپها دارند. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، درمان مؤثرتر خواهد بود.
کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده توصیه میکند که غربالگری سرطان روده بزرگ و راستروده از سن ۴۵ سالگی آغاز شود (که پیشتر از ۵۰ سالگی شروع میشد). اگر سابقه شخصی یا خانوادگی ابتلا به سرطان روده بزرگ، پولیپهای روده، بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو دارید، ممکن است لازم باشد غربالگری را زودتر یا با دفعات بیشتری انجام دهید.
در هر سنی، اگر متوجه تغییرات غیرعادی یا علائم هشداردهنده شدید، باید فوراً با پزشک مشورت کنید. پژوهشی که نتایج ۸۱ مطالعه را ترکیب کرده نشان داد تقریباً نیمی از افراد مبتلا به سرطان راستروده زودرس علائمی مانند وجود خون در مدفوع یا روی دستمال پس از اجابت مزاج و درد شکم داشتهاند. همچنین ۲۵٪ از بیماران دچار تغییر در عادات رودهای مانند اسهال شده بودند. نتایج نشان داد که معمولاً بین چهار تا شش ماه (و گاهی بیشتر) از زمان بروز نخستین علائم تا تشخیص قطعی این سرطان فاصله وجود دارد.
همچنین بخوانید: چه عواملی میتوانند باعث بروز یبوست و اسهال متناوب شوند؟
تشخیص و تستهای پزشکی برای سرطان روده بزرگ و راستروده
تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ و راستروده کلید موفقیت در درمان است. روشهای مختلفی برای غربالگری و شناسایی این سرطان وجود دارد که هر کدام مزایا و محدودیتهای خود را دارند:
۱. کولونوسکوپی (Colonoscopy)
این روش رایجترین و کاملترین روش غربالگری است. پزشک با استفاده از یک لوله انعطافپذیر مجهز به دوربین، کل روده بزرگ و راستروده را بررسی میکند. در صورت مشاهده پولیپ یا رشد غیرطبیعی، امکان برداشت آنها به صورت همزمان وجود دارد.
مزایا: تشخیص دقیق و امکان برداشت پولیپ همزمان
محدودیتها: نیاز به آمادهسازی روده، احتمال ناراحتی، هزینه بیشتر
۲. سیگموئیدوسکوپی (Sigmoidoscopy)
در این روش فقط بخش پایینی روده بزرگ (سیگموئید و راستروده) بررسی میشود.
مزایا: کمتر تهاجمی و سریعتر از کولونوسکوپی
محدودیتها: تنها بخش محدودی از روده بررسی میشود و امکان تشخیص تومورهای بالاتر وجود ندارد
۳. کولونوسکوپی مجازی (Virtual Colonoscopy)
با استفاده از سیتیاسکن و تصویربرداری سهبعدی، روده بزرگ بررسی میشود.
مزایا: غیرتهاجمی و سریع
محدودیتها: اگر پولیپ یا ناهنجاری دیده شود، برای برداشت نیاز به کولونوسکوپی واقعی است
۴. آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT / FIT)
این تستها وجود خون غیرقابل مشاهده در مدفوع را بررسی میکنند که میتواند نشانهای از پولیپ یا سرطان باشد.
مزایا: ساده، خانگی و کمتهاجمی
محدودیتها: مثبت بودن نتیجه نیاز به انجام کولونوسکوپی برای تأیید دارد
فاصله زمانی توصیهشده برای غربالگری
-
افراد با ریسک متوسط: هر ۱۰ سال یک بار کولونوسکوپی (یا جایگزین مناسب)
-
افراد با سابقه خانوادگی یا شرایط پرخطر: ممکن است نیاز به شروع زودتر و انجام تستها با فواصل کوتاهتر باشد.
درمان سرطان روده بزرگ و راستروده
درمان سرطان روده بزرگ و راستروده بسته به مرحله بیماری، سلامت عمومی بیمار و محل تومور متفاوت است. در ادامه مهمترین روشهای درمانی آورده شده است:
۱. جراحی (برداشتن تومور)
جراحی رایجترین و موثرترین روش درمان است، به ویژه در مراحل ابتدایی سرطان. هدف، حذف کامل تومور و بخشی از بافت سالم اطراف آن برای کاهش ریسک بازگشت بیماری است.
۲. شیمیدرمانی و پرتودرمانی
-
شیمیدرمانی: استفاده از داروهایی که سلولهای سرطانی را از بین میبرند یا رشد آنها را متوقف میکنند.
-
پرتودرمانی: استفاده از اشعه برای تخریب سلولهای سرطانی و کاهش اندازه تومور، معمولاً قبل یا بعد از جراحی.
۳. درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی
این روشها سلولهای سرطانی را بهطور خاص هدف میگیرند و سیستم ایمنی بدن را برای مبارزه با سرطان تقویت میکنند. درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی معمولاً در موارد پیشرفته یا در ترکیب با شیمیدرمانی استفاده میشوند.
⚠️ توجه: این مقاله صرفاً آموزشی است و نمیتواند جایگزین مشاوره پزشکی و تشخیص شخصی شود. برای هرگونه تصمیم درمانی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
پیشبینی و آمار زنده ماندن در سرطان روده بزرگ و راستروده
درک میزان بقا و اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ و راستروده به بیماران و خانوادهها کمک میکند تصمیمات بهتری در زمینه درمان بگیرند.
نرخ بقای ۵ ساله بر اساس مرحله بیماری
-
مرحله ۰ و I: بیش از ۹۰٪ بیماران پس از ۵ سال زنده میمانند.
-
مرحله II: حدود ۷۵–۸۰٪ بیماران زنده میمانند.
-
مرحله III: حدود ۵۰–۷۰٪ بیماران زنده میمانند، بسته به گستردگی تومور و تعداد گرههای لنفاوی درگیر.
-
مرحله IV (متاستاتیک): حدود ۱۴–۲۰٪ بیماران زنده میمانند، اما درمانهای جدید و هدفمند میتوانند شانس زندگی را افزایش دهند.
اهمیت تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ و راستروده تأثیر مستقیمی بر موفقیت درمان دارد. هر چه سرطان در مراحل ابتدایی کشف شود:
-
-
گزینههای درمان متنوعتر و کمتر تهاجمی خواهند بود.
-
نرخ بقای ۵ ساله به شدت افزایش مییابد.
-
نیاز به شیمیدرمانی یا پرتودرمانی گسترده کمتر خواهد بود.
-
عوامل ژنتیکی و بیماریهای مرتبط
برخی سندرومهای وراثتی مانند FAP و Lynch خطر ابتلا به سرطان روده را افزایش میدهند.
علاوه بر این، بیماریهای التهابی روده مانند کرون و کولیت اولسراتیو نیز با افزایش ریسک این سرطان مرتبط هستند.
افرادی که سابقه خانوادگی یا بیماری رودهای دارند، باید غربالگری را زودتر و با دقت بیشتری انجام دهند.
همچنین بخوانید:
چگونه درمان درد معده انجام میشود؟
درد شکم سمت چپ همراه با علائم، علل شایع، تشخیص و راهکارهای درمان
پرسشهای متداول درباره سرطان روده بزرگ و راستروده
۱. سرطان روده بزرگ و راستروده چیست؟
این سرطان از رشد غیرطبیعی سلولها در روده بزرگ یا راستروده شروع میشود و در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند به سایر بخشهای بدن گسترش یابد.
۲. چه عواملی خطر ابتلا به این سرطان را افزایش میدهند؟
چاقی، مصرف زیاد گوشتهای فرآوریشده و قرمز، کمبود فیبر و کلسیم، مصرف الکل، سیگار کشیدن، و سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ و راستروده از مهمترین عوامل خطر هستند.
۳. علائم هشداردهنده چیست؟
علائمی مانند خون در مدفوع یا روی دستمال، تغییر در عادات رودهای (اسهال یا یبوست)، درد شکمی و کاهش وزن غیرقابل توضیح ممکن است نشاندهنده سرطان روده بزرگ و راستروده باشد.
۴. چگونه میتوان خطر ابتلا را کاهش داد؟
رژیم غذایی سالم و سرشار از فیبر، مصرف کافی لبنیات، کاهش گوشت قرمز و فرآوریشده، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار و محدود کردن الکل میتواند به پیشگیری کمک کند.
۵. چه زمانی باید غربالگری انجام داد؟
غربالگری معمولاً از سن ۴۵ سالگی شروع میشود، اما افرادی با سابقه خانوادگی یا شخصی پرخطر ممکن است نیاز به غربالگری زودتر داشته باشند. روشهای غربالگری شامل کولونوسکوپی و تستهای خانگی هستند.
۶. آیا پولیپهای پیشسرطانی همیشه به سرطان تبدیل میشوند؟
خیر، اما برداشتن پولیپهای پیشسرطانی از طریق کولونوسکوپی خطر تبدیل آنها به سرطان را به شدت کاهش میدهد.