گاستروانتریت (Gastroenteritis)، که اغلب به آن آنفولانزای معده گفته میشود، یکی از بیماریهای رایج در کودکان است که باعث تهوع، استفراغ، دلدرد و اسهال میشود. این بیماری معمولاً چند روز طول میکشد و جدی نیست. بیشتر کودکان و نوجوانان با استراحت و نوشیدن مایعات فراوان در خانه بهبود مییابند.
آنفولانزای معده با آنفولانزا (یا آنفولانزای فصلی) متفاوت است. برخی از علائم ممکن است مشابه باشند، اما آنفولانزا معمولاً باعث سرفه، گلودرد یا آبریزش بینی میشود.
نکات مهم برای دانستن
- گاستروانتریت (آنفولانزای معده) یک عفونت دستگاه گوارش است.
- علائم آن میتواند شامل اسهال و استفراغ باشد که منجر به از دست رفتن مایعات بدن میشود.
- بیشتر کودکان با استراحت و مصرف مایعات بهبود مییابند. موارد شدید ممکن است نیاز به مراقبتهای بیمارستانی داشته باشند.
- شستن دستها و دوری از افراد بیمار میتواند در پیشگیری از گاستروانتریت مؤثر باشد.
علائم و نشانهها
شایعترین علائمگاستروانتریت یا آنفولانزای معده، استفراغ و اسهال هستند. وقتی کودکان و نوجوانان دچار اسهال یا استفراغ میشوند، مقدار زیادی مایعات از طریق مدفوع یا استفراغ از دست میدهند. این میتواند منجر به کمآبی بدن (نبود آب کافی در بدن) شود. اگر کمآبی رخ دهد، بدن ممکن است در عملکرد طبیعی خود مشکل پیدا کند.
علائم دیگر گاستروانتریت در کودکان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تب
- تهوع
- دلدرد
- سردرد
- درد عضلانی
- لرز
آنفولانزای معده اغلب علائمی مشابه مسمومیت غذایی (بیماری ناشی از مصرف غذا یا نوشیدنیهای آلوده به میکروب) دارد. اگر بیش از یک نفر غذای مشابهی خورده و تقریباً همزمان بیمار شوند، ممکن است مسمومیت غذایی باشد.
علتها و پیشگیری
علت گاستروانتریت چیست؟
گاستروانتریت زمانی رخ میدهد که میکروبها (ویروسها، باکتریها یا انگلها) معده یا رودهها را آلوده کرده و باعث التهاب شوند.
در کودکان و نوجوانان، ویروسها شایعترین علت آنفولانزای معده هستند. ویروسهایی مانند نوروویروس و روتاویروس میتوانند باعث آنفولانزای معده شوند. واکسن روتاویروس میتواند از بروز موارد ناشی از این ویروس پیشگیری کند.
آیا گاستروانتریت مسری است؟
میکروبهایی که باعث گاستروانتریت میشوند، مسری هستند و میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند.
بنابراین افراد میتوانند بیمار شوند اگر:
- چیزی که آلوده به میکروب است را لمس کنند و سپس دست خود را به غذا یا دهان بزنند.
- غذا یا نوشیدنی خود را با فرد بیمار شریک شوند.
- با کسی که آلوده است زندگی کنند، حتی اگر آن فرد بیمار به نظر نرسد.
کودکان و نوجوانان بیشتر زمانی مسری هستند که علائم دارند، اما حتی بعد از بهبودی نیز میتوانند روزها یا هفتهها بعد، بیماری را به دیگران منتقل کنند. این بستگی به نوع میکروبی دارد که بیماری را ایجاد کرده است.
آیا میتوان از گاستروانتریت (آنفولانزای معده) پیشگیری کرد؟
بهترین راه برای جلوگیری از این بیماری، جلوگیری از انتشار میکروبهاست:
-
- به همه اعضای خانواده آموزش دهید که دستهای خود را مرتب و کامل بشویند. حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون شستشو دهند. این کار بهویژه بعد از استفاده از دستشویی و قبل از آمادهسازی یا خوردن غذا اهمیت دارد. ژل ضدعفونیکننده دست علیه بسیاری از این ویروسها مؤثر نیست.
- سطوحی که زیاد لمس میشوند، مانند میزها و دستگیرهها را با مواد شویندهای که ویروسها را از بین میبرد تمیز کنید.
- دستورالعملهای ایمنی غذایی را رعایت کنید تا باکتریها و ویروسها وارد غذا و نوشیدنیها نشوند و از مسمومیت غذایی جلوگیری شود.
- مطمئن شوید که کودکان همه واکسنهای توصیهشده خود را به موقع دریافت کنند.
تشخیص گاستروانتریت
پزشکان معمولاً با پرسیدن علائم میتوانند بفهمند که فرد دچار گاستروانتریت است و اغلب نیازی به آزمایش نیست. اگر کودک بسیار بیمار باشد یا خون یا مخاط در مدفوع داشته باشد، ممکن است پزشک آزمایش مدفوع، ادرار یا خون تجویز کند تا کمآبی بدن بررسی شود و علت علائم مشخص گردد.
درمان و مراقبت در خانه
چگونه آنفولانزای معده درمان میشود؟
درمان خاصی برای آنفولانزای معده ناشی از ویروسها وجود ندارد و بیشتر کودکان و نوجوانان را میتوان در خانه درمان کرد. حفظ آب بدن کودک بسیار مهم است و باید مایعات کافی دریافت کند. کودکانی که کمآبی شدید دارند ممکن است نیاز به درمان در اورژانس یا بیمارستان داشته باشند.
کمآبی خفیف با محلول خوراکی (ORAL REHYDRATION) درمان میشود. این محلولها، مانند Pedialyte، Enfalyte یا برندهای مشابه، حاوی مقادیر مناسب آب، قند و نمک برای جبران کمآبی هستند و بدون نسخه قابل خریداریاند. اگر به این محلول دسترسی ندارید، با پزشک مشورت کنید.
چگونه میتوانم از فرزندم در خانه مراقبت کنم؟
اگر کودک کمآبی خفیف دارد و پزشک اجازه داده است درمان در خانه آغاز شود:
-
- مقادیر کوچک محلول الکترولیت را به دفعات به کودک بدهید. اگر کودک استفراغ کرد، از جرعههای کوچک (۱ تا ۲ قاشق چایخوری هر چند دقیقه) شروع کنید.
- نوزادان میتوانند به شیر مادر یا شیر خشک ادامه دهند، مگر اینکه استفراغ مکرر داشته باشند.
- به نوزادان آب ساده ندهید. آب ساده مواد مغذی لازم برای کمآبی را ندارد.
- برای کودکان بزرگتر میتوان یخریز الکترولیت استفاده کرد.
- از دادن آبمیوه، نوشابه یا نوشیدنیهای ورزشی غلیظ خودداری کنید، زیرا قند زیاد میتواند اسهال را بدتر کند.
چگونه میتوانم حال فرزندم را بهتر کنم؟
-
- رژیم غذایی: وقتی استفراغ متوقف شد، میتوان به تدریج غذاهای سبک مانند نان تست، کراکر، برنج یا پوره سیبزمینی داد. ماست، میوه، سبزیجات و گوشت بدون چربی (مثل مرغ) هم مناسب هستند.
کودکان بدون استفراغ میتوانند رژیم معمولی داشته باشند، اگر تمایل به غذا خوردن دارند. نیازی به اجتناب از لبنیات نیست مگر اینکه باعث تشدید استفراغ یا اسهال شود. از غذاهای چرب خودداری کنید چون ممکن است اسهال را بدتر کنند. - استراحت: اجازه دهید کودک به میزان لازم استراحت کند تا بهتر شود.
- دارو: اگر پزشک اجازه دهد، میتوان داروی تب یا درد مانند استامینوفن یا ایبوپروفن داد، اما ایبوپروفن به نوزادان زیر ۶ ماه داده نشود. مقدار و دفعات مصرف دارو طبق دستور روی بستهبندی رعایت شود. به کودکان و نوجوانان آسپرین ندهید، چون با یک بیماری نادر و جدی به نام سندرم رای مرتبط است.
- داروهای ضد اسهال یا استفراغ فقط با دستور پزشک داده شود.
- مکانهایی که باید از آنها دوری کرد: کودکان تا ۲۴ ساعت بعد از توقف استفراغ یا تب و بهبود اسهال نباید به مدرسه یا مهد کودک بروند. همچنین تا توقف کامل علائم، از استخر شنا دور نگه داشته شوند.
- رژیم غذایی: وقتی استفراغ متوقف شد، میتوان به تدریج غذاهای سبک مانند نان تست، کراکر، برنج یا پوره سیبزمینی داد. ماست، میوه، سبزیجات و گوشت بدون چربی (مثل مرغ) هم مناسب هستند.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
با پزشک تماس بگیرید اگر فرزند شما:
- نتواند چند ساعت چیزی بنوشد
- کمتر ادرار میکند (برای نوزادان بیش از ۴–۶ ساعت و برای کودکان بزرگتر ۶–۸ ساعت بدون ادرار)
- علائم کمآبی دارد، مانند گریه بدون اشک، دهان خشک یا لبهای ترکخورده، سرگیجه یا احساس سبکی سر، یا خوابآلودگی و کاهش هوشیاری
- تب بالا دارد
- خون در مدفوع یا استفراغ دارد
- بیش از ۲۴ ساعت استفراغ میکند یا اسهال پس از چند روز بهبود نمییابد.
سؤالات متداول دیگر
چگونه میتوانم هنگام کمآبی فرزندم کمک کنم؟
گاهی کودکان از طریق تب، اسهال، استفراغ یا تعریق، مایعات و نمکهای بدن خود را از دست میدهند. برای درمان یا پیشگیری از کمآبی میتوانید از نکات زیر استفاده کنید:
-
دادن محلولهای خوراکی الکترولیت به دفعات کم و مکرر
-
تشویق کودک به نوشیدن مایعات مناسب مانند آب، سوپ رقیق یا نوشیدنیهای مخصوص کمآبی
-
اجتناب از نوشیدنیهای پر قند یا چای پررنگ
اگر فرزندم استفراغ میکند، چه کاری میتوانم انجام دهم؟
استفراغ باعث از دست رفتن مایعات، نمکها و مواد معدنی بدن کودک میشود. برای کمک به بهبود:
-
مقدار کمی مایعات به دفعات کوچک بدهید، نه یکباره
-
اگر استفراغ متوقف شد، میتوان غذاهای سبک و آسان هضم را به تدریج شروع کرد
-
استراحت کافی برای کودک فراهم کنید
چه زمانی باید در مورد تهوع با پزشک تماس بگیرم؟
تهوع یا حالت ناخوشی معده معمولاً قبل از استفراغ رخ میدهد. اغلب جدی نیست، اما گاهی بهتر است با پزشک مشورت شود. زمان مناسب برای گرفتن مشاوره پزشکی شامل موارد زیر است:
-
-
تهوع شدید یا مداوم که مانع از خوردن و نوشیدن کودک میشود
-
همراه شدن تهوع با علائم کمآبی، تب بالا، یا خون در استفراغ
-
ناتوانی کودک در حفظ مایعات بدن یا عدم بهبود پس از چند روز
-