قلب، این اندام حیاتی و مهم، یک ماهیچه قدرتمند است که خون را در سراسر بدن پمپ میکند و سلامت آن نقش اساسی در عملکرد صحیح بدن دارد. قلب با رساندن خون سرشار از اکسیژن و مواد مغذی به تمام اعضای بدن، تضمین میکند که اندامها بتوانند بهدرستی کار کنند و شما سالم و سرزنده بمانید.
در این مقاله، راهنمای کامل راهکارهای سلامت قلب را برای شما فراهم کردهایم تا با سبک زندگی سالم و اقدامات پیشگیرانه، از قلب خود بهتر مراقبت کنید.
کاردیولوژی چیست؟
کاردیولوژی علم و دانش مربوط به درمان بیماریهای قلب و عروق خونی و حفظ سلامت قلب است. اگر بیماری قلبی یا عارضههای مربوط به دستگاه گردش خون وجود داشته باشد، ممکن است بیمار به متخصص قلب (کاردیولوژیست) معرفی شود.
کاردیولوژی یکی از زیرشاخههای پزشکی داخلی است. یک جراح قلب با یک متخصص قلب تفاوت دارد. جراح قلب عمل جراحی روی قلب را از طریق ایجاد برش در قفسه سینه انجام میدهد.
متخصص قلب در زمینه تشخیص و درمان مشکلات قلبی ـ عروقی تخصص دارد. او آزمایشهای مختلفی را انجام میدهد و ممکن است درمانهایی مانند قرار دادن دستگاه ضربانساز (Pacemaker)، آنژیوپلاستی یا کاتتریزاسیون قلب را انجام دهد.

روشهای داشتن یک سبک زندگی برای سلامت قلب
۱) پرهیز از دخانیات
یسیگار یکی از مهمترین عوامل خطر ابتلا به حمله قلبی در سنین جوانی است و ترک آن میتواند به شدت سلامت قلب را بهبود بخشد. اگر هم اکنون سیگار میکشید، ترک آن هرچه زودتر میتواند سلامت قلب و سیستم گردش خون شما را بهبود بخشد.
ترک سیگار هم در حال حاضر و هم در آینده برای سلامت قلب و سیستم گردش خون شما سودمند است:
A) تنها ۲۰ دقیقه پس از ترک سیگار، ضربان قلب شما شروع به کاهش میکند.
B) فقط ۱۲ ساعت پس از ترک، سطح مونوکسیدکربن خون به حالت طبیعی بازمیگردد و در نتیجه، اکسیژن بیشتری به اندامهای حیاتی مانند قلب میرسد.
C) چهار سال پس از ترک سیگار، خطر سکته مغزی شما به اندازه فردی که هرگز سیگار نکشیده کاهش مییابد.
۲) کاهش کلسترول
کلسترول چیست؟
بدن شما برای عملکرد صحیح به مقداری کلسترول نیاز دارد. اما اگر میزان آن در خون بیش از حد باشد، میتواند به دیوارههای سرخرگها بچسبد و آنها را تنگ یا حتی مسدود کند. در نتیجه، شما در معرض ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب و سایر اختلالات قلبی قرار میگیرید.

چگونه رژیم غذایی میتواند به کاهش کلسترول کمک کند؟
تغییرات غذایی که کلسترول را کاهش میدهند، بخشی از اصلاح سبک زندگی سالم برای سلامت قلب هستند. یکی از نمونهها، رژیم DASH است. رژیم تغییرات درمانی سبک زندگی (TLC) نیز توصیه میکند که:
-
چربیهای سالم انتخاب کنید.
-
مصرف کل چربی و چربیهای اشباعشده را محدود کنید.
کمتر از ۷ درصد کالری روزانه باید از چربیهای اشباع باشد و در مجموع، ۲۵ تا ۳۵ درصد از کالری روزانه باید از چربیهای غذایی تأمین شود. مقدار حداکثری چربی مجاز روزانه به میزان کالری مصرفی شما بستگی دارد.
-
مصرف غذاهای پرکلسترول را کاهش دهید.
برای کاهش کلسترول، توصیه میشود که کمتر از ۲۰۰ میلیگرم کلسترول در روز دریافت کنید. غذاهای حیوانی مانند جگر و سایر گوشتهای اندامی، زرده تخممرغ، میگو و محصولات لبنی پرچرب همگی حاوی کلسترول هستند.
-
مقدار زیادی فیبر محلول مصرف کنید.
غذاهای سرشار از فیبر محلول مانع جذب کلسترول در دستگاه گوارش میشوند. این غذاها شامل موارد زیر هستند:
● غلات کامل مانند جو دوسر و سبوس جو
● میوهها مانند سیب، موز، پرتقال، گلابی، آلو و سایر میوهها
● حبوباتی مانند لوبیای لیما، نخود، لوبیا چشمبلبلی، عدس و لوبیای قرمز
-
بهطور مرتب میوه و سبزیجات مصرف کنید.
مصرف زیاد میوه و سبزیجات میتواند دریافت ترکیبات کلیدی کاهشدهنده کلسترول را افزایش دهد. این ترکیبات که اغلب با نام استانولها یا استرولهای گیاهی شناخته میشوند، عمل میکنند.

محدود کردن مصرف الکل
الکل باعث افزایش دریافت کالری میشود که میتواند منجر به اضافهوزن شود. اگر اضافهوزن داشته باشید، سطح کلسترول بد (LDL) افزایش و سطح کلسترول خوب (HDL) کاهش مییابد. همچنین، به دلیل اینکه الکل باعث بالا رفتن تریگلیسرید و فشار خون میشود، مصرف زیاد آن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را افزایش دهد.
۳) کنترل دیابت
دیابت چیست؟
سه نوع اصلی دیابت وجود دارد:
دیابت نوع ۱
بدن شما قادر به تولید انسولین نیست. این موضوع مشکلساز است زیرا بدن برای تبدیل قند (گلوکز) موجود در غذا به انرژی به انسولین نیاز دارد. برای ادامه زندگی، باید هر روز انسولین مصرف کنید.
دیابت نوع ۲
در دیابت نوع ۲، بدن انسولین را بهخوبی تولید نمیکند یا از آن بهدرستی استفاده نمیکند. برای کنترل این نوع دیابت، ممکن است به مصرف دارو یا انسولین نیاز داشته باشید. شایعترین نوع دیابت، دیابت نوع ۲ است.
دیابت بارداری
این نوع دیابت ممکن است در دوران بارداری ایجاد شود. پس از تولد نوزاد معمولاً از بین میرود. اما حتی در این صورت نیز مادران و فرزندانشان همچنان در معرض اثرات آن قرار میگیرند.
یک رژیم غذایی مناسب میتواند:
-
حفظ سلامت عمومی بدن را تضمین کند.
-
کنترل بهتر سطح قند خون را امکانپذیر سازد.
-
به بهبود سطح چربیهای خون کمک کند.
-
فشار خون را در محدوده طبیعی نگه دارد.
-
وزن بدن را در بازه سالم حفظ کند.
-
از پیشرفت عوارض دیابت جلوگیری کرده یا روند آن را کندتر کند.

۴)کنترل فشار خون
دو نوع فشار خون وجود دارد
فشار خون بالا
فشار خون نیرویی است که خون هنگام عبور از رگها به دیواره رگها وارد میکند. زمانی که دچار فشار خون بالا هستید، دیوارههای رگهای خونی شما همواره تحت فشار زیاد قرار دارند و در صورت عدم درمان میتواند منجر به مشکلات قلبی و عروقی جدی شود.
برای کنترل فشار خون بالا میتوانید اقداماتی مانند کاهش مصرف نمک، ورزش منظم، حفظ وزن مناسب، مدیریت استرس و پرهیز از دخانیات را انجام دهید. پایش منظم فشار خون و مشورت با پزشک برای تنظیم داروها نیز نقش مهمی در پیشگیری از عوارض دارد.
عددهای ثبت شده در فشار خون شما شامل دو قسمت هستند:
-
فشار خون سیستولیک (عدد بالا): نیروی وارد شده به دیواره رگها هنگام انقباض قلب.
-
فشار خون دیاستولیک (عدد پایین): نیروی وارد شده به دیواره رگها بین ضربانهای قلب، وقتی قلب در حال استراحت است.

فشار خون پایین
افت فشار خون یا هیپوتانسیون به فشار خون پایین گفته میشود. در بزرگسالان، فشار خون ۹۰/۶۰ میلیمتر جیوه یا کمتر، معمولاً بهعنوان فشار خون پایین در نظر گرفته میشود.
افت فشار خون میتواند خطرناک باشد زیرا خون کافیِ غنی از اکسیژن به بدن و قلب نمیرسد.
دلایل احتمالی افت فشار خون عبارتاند از:
-
مشکلات قلبی
-
خونریزی یا کمآبی بدن در دوران بارداری
-
عفونت شدید (سپسیس)
-
واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی)
-
اختلالات خوردن و مشکلات غدد درونریز
-
برخی داروها
علائم افت فشار خون معمولاً شامل سرگیجه یا سبکی سر است. برای یافتن علت فشار خون پایین و راههای افزایش آن، لازم است با پزشک مشورت کنید.

حفظ بهداشت دهان و دندان
دندانهای شما قرار است تا پایان عمر همراهتان باشند، و رعایت بهداشت دهان و دندان نه تنها برای سلامت دندانها بلکه برای سلامت قلب نیز اهمیت دارد. تحقیقات نشان میدهند بیماریهای لثه و عفونتهای دهان میتوانند بر ریسک بیماریهای قلبی تأثیر بگذارند.
-
دندانهای خود را با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و از آب حاوی فلوراید استفاده کنید.
-
بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید. برای از بین بردن پلاک، دندانها را دوبار در روز با دقت مسواک بزنید و یک بار در روز از نخ دندان استفاده کنید.
-
حتی اگر از دندان مصنوعی استفاده میکنید یا دندان طبیعی ندارید، هر سال یک بار به دندانپزشک مراجعه کنید.
-
از هیچ نوع دخانیات استفاده نکنید و اگر سیگار میکشید، آن را ترک کنید.
-
مصرف الکل را محدود کنید.
چرا خواب کافی اهمیت دارد؟
یک خواب شبانه کافی و باکیفیت نقش مهمی در سلامت قلب و بهبود کیفیت زندگی دارد. مزایای خواب مناسب شامل موارد زیر است:
-
کمتر بیمار شوید.
-
وزن سالم خود را حفظ کنید.
-
احتمال ابتلا به بیماریهای جدی مانند دیابت و بیماری قلبی را کاهش دهید.
-
استرس کمتر و شادابی بیشتری داشته باشید.
-
توانایی تفکر شفاف، عملکرد بهتر در کار و تحصیل و روابط بهتر با دیگران پیدا کنید.
-
تصمیمهای بهتری بگیرید و از آسیب جلوگیری کنید؛ برای مثال، خستگی هنگام رانندگی سالانه صدها تصادف رانندگی را رقم میزند.
مدیریت سلامت روان و استرس
بهبود سلامت روان برای سلامت قلب فوقالعاده است. هم سلامت جسمی و هم سلامت روانی را میتوان ارتقا داد. این کار حتی میتواند از تبدیل مشکلات به بیماریهای شدید روانی جلوگیری کند. در ادامه چند پیشنهاد وجود دارد که به شما کمک میکند روحیه خود را بالا ببرید و توانایی مدیریت سلامت روان خود را تقویت کنید:

ارتباط با دیگران
تحقیقات متعددی نشان دادهاند که تعاملات اجتماعی مثبت میتواند سلامت روان را بهبود دهد. این روابط میتوانند از دوستان نزدیک، اعضای خانواده یا گروههای همفکر سرچشمه بگیرند. پژوهشگران در یک متاآنالیز به سرپرستی «طیبه فصیحی هارندی» و همکارانش بیان میکنند که حمایت اجتماعی باعث میشود افراد احساس مراقبت، محبت و احترام بیشتری داشته باشند. نتیجه آن کاهش اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات روانی است.
همیشه مثبتنگر باشید
تفکر منفی بر سلامت جسمی و روانی تأثیر میگذارد. در مقابل، تمرکز بر جنبههای مثبت میتواند هر دو را بهبود بخشد. بر اساس گزارش «انجمن سلامت روان آمریکا»، با تمرین مداوم، مغز میتواند واقعاً بازآرایی شود تا مثبتتر فکر کند. یک نقطه شروع عالی، نوشتن چیزهایی است که بابت آنها شاکر هستید ــ حداقل هفتهای یک بار.
تا حد امکان فعال بمانید
این میتواند به سادگی گوش دادن با همدلی به یک دوست درگیر مشکل یا کمک به یک همسایه مسن باشد.
نتیجهگیری
پایه و اساس سلامت عمومی، داشتن قلبی سالم است. در هر سنی میتوان با اتخاذ یک سبک زندگی سالم، از بیماریهای قلبی پیشگیری کرده و خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را کاهش داد. شما میتوانید در هر سنی حفظ سلامت قلب خود را آغاز کنید. واقعیت این است که هرچه زودتر تصمیمهای سالمتری بگیرید، مدت بیشتری از مزایای آن برخوردار خواهید شد. اما حتی اگر قبلاً دچار حمله قلبی و درد قفسه سینه شدهاید، جایگزین کردن عادتهای ناسالم با رفتارهای سالم میتواند به بهبود و حمایت از سلامتی کمک کند.
ورزش کردن و مصرف غذاهای سالمتر از بهترین راهکارها برای تقویت سلامت قلب هستند.
همچنین بخوانید:
- بیماریهای شایع فصلی در زمستان و راههای پیشگیری
- تفاوت درد معده و حمله قلبی: چگونه علائم را تشخیص دهیم
❓ سؤالات متداول درباره سلامت قلب
۱. بهترین راه برای تقویت سلامت قلب چیست؟
ورزش منظم، تغذیه سالم، پرهیز از دخانیات، کنترل استرس و داشتن خواب کافی از بهترین راهها برای تقویت سلامت قلب هستند.
۲. چه غذایی برای سلامت قلب مفید است؟
غذاهای سرشار از فیبر (میوهها، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات)، چربیهای سالم (مثل روغن زیتون و آجیل) و ماهیهای چرب مثل سالمون و تن، برای سلامت قلب بسیار مفید هستند.
۳. مصرف الکل چه تأثیری بر قلب دارد؟
مصرف زیاد الکل میتواند باعث افزایش فشار خون، بالا رفتن تریگلیسرید و افزایش خطر بیماریهای قلبی شود. بنابراین توصیه میشود مصرف آن محدود یا کاملاً قطع شود.
۴. ارتباط دیابت و بیماری قلبی چیست؟
دیابت کنترلنشده میتواند باعث آسیب به رگهای خونی و افزایش خطر سکته قلبی و مغزی شود. کنترل قند خون نقش مهمی در کاهش این خطر دارد.
۵. چرا فشار خون بالا خطرناک است؟
فشار خون بالا معمولاً بدون علامت است اما بهتدریج به رگها و قلب آسیب میزند. اگر درمان نشود، میتواند منجر به سکته مغزی، نارسایی قلبی یا حمله قلبی شود.
۶. خواب چه نقشی در سلامت قلب دارد؟
خواب کافی باعث کاهش استرس، کنترل وزن، پیشگیری از دیابت و کاهش خطر بیماریهای قلبی میشود.
۷. آیا سلامت روان بر قلب تأثیر دارد؟
بله. استرس و اضطراب مداوم میتواند فشار خون و ضربان قلب را بالا ببرد و زمینه بیماریهای قلبی را افزایش دهد. مدیریت استرس بخش مهمی از مراقبت از سلامت قلب است.

