بررسی همه عوامل موثر در نامنظم شدن عادت ماهانه

به طور معمول، عادت ماهانه بین چهار تا هفت روز طول می‌کشد و در یک چرخه حدوداً ۲۸ روزه رخ می‌دهد. اما در برخی شرایط، این روند دچار تغییر می‌شود که به آن نامنظم شدن عادت ماهانه گفته می‌شود. برای مثال، اگر فاصله بین دو پریود کمتر از ۲۱ روز یا بیشتر از ۳۵ روز باشد، اگر سه دوره یا بیشتر به‌طور پشت سر هم قطع شود، یا شدت خونریزی خیلی بیشتر یا بسیار کمتر از حالت معمول باشد، این وضعیت نشانه‌ای از نامنظم بودن چرخه قاعدگی است.

نامنظم شدن عادت ماهانه بانوان

بیشتر خانم‌ها عادت ماهانه‌ای دارند که معمولاً بین چهار تا هفت روز طول می‌کشد. چرخه قاعدگی به طور معمول هر ۲۸ روز یک بار اتفاق می‌افتد، اما در حالت طبیعی می‌تواند بین ۲۱ تا ۳۵ روز متغیر باشد. میانگین طول چرخه در زنان حدود ۲۹ روز است.

با این حال، عوامل مختلفی می‌توانند باعث نامنظم شدن عادت ماهانه شوند. از جمله این عوامل می‌توان به عدم تعادل هورمونی، استرس، برخی شرایط و بیماری‌های جسمی، مصرف داروها و موارد دیگر اشاره کرد.

نمونه‌هایی از پریود نامنظم

چرخه قاعدگی حتی اگر کمی از یک ماه تا ماه دیگر متفاوت باشد، همچنان می‌تواند «منظم» در نظر گرفته شود. اما برخی نشانه‌ها وجود دارند که نشان‌دهنده چرخه قاعدگی نامنظم هستند، از جمله:

• پریودی که فاصله بین آن کمتر از ۲۱ روز یا بیشتر از ۳۵ روز باشد.

• از دست دادن سه دوره یا بیشتر به صورت پشت سر هم.

• خونریزی خیلی شدیدتر یا بسیار کمتر از حالت طبیعی.

• پریودی که بیش از هفت روز ادامه داشته باشد.

• تغییر فاصله بین چرخه‌ها بیش از ۹ روز. برای مثال، یک چرخه ۲۸ روز، چرخه بعدی ۳۷ روز و چرخه بعدی ۲۹ روز باشد.

• همراه بودن پریود با درد شکم شدید، گرفتگی عضلات، حالت تهوع یا استفراغ.

• خونریزی یا لکه‌بینی بین دو پریود، بعد از یائسگی یا پس از رابطه جنسی.

• نیاز به تعویض یک یا چند نوار بهداشتی یا تامپون در هر ساعت به دلیل خونریزی زیاد.

نکته مهم این است که چرخه قاعدگی همیشه کاملاً قابل پیش‌بینی نیست و این موضوع لزوماً نگران‌کننده نیست. تغییرات جزئی در طول چرخه یا میزان خونریزی نسبت به دوره‌های قبلی طبیعی است. در واقع، نامنظم شدن عادت ماهانه پدیده‌ای نسبتاً رایج است و برای طبیعی بودن، نیازی نیست که چرخه قاعدگی دقیقاً روز به روز قابل محاسبه باشد.

شرایط مرتبط با چرخه قاعدگی نامنظم

برخی از مشکلات و شرایط پزشکی می‌توانند باعث بروز پریود نامنظم شوند، از جمله:

• آمنوره (Amenorrhea): حالتی که در آن قاعدگی به طور کامل متوقف می‌شود. اگر بیش از ۹۰ روز پریود نشوید، این وضعیت غیرطبیعی در نظر گرفته می‌شود؛ مگر اینکه باردار باشید، به نوزاد شیر بدهید یا در دوران یائسگی (معمولاً بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی) قرار داشته باشید. همچنین اگر تا سن ۱۵ یا ۱۶ سالگی پریود نشوید یا تا سه سال پس از رشد سینه‌ها قاعدگی شروع نشود، احتمال آمنوره وجود دارد.

• الیگومنوره (Oligomenorrhea): در این حالت، پریودها به ندرت رخ می‌دهند. ممکن است فاصله بین چرخه‌ها بیش از ۳۵ روز باشد یا در طول سال تنها ۶ تا ۸ بار قاعدگی داشته باشید.

• دیسمنوره (Dysmenorrhea): اصطلاح پزشکی برای قاعدگی‌های دردناک همراه با گرفتگی شدید عضلات است. البته تا حدی درد و ناراحتی در طول پریود طبیعی محسوب می‌شود.

• خونریزی غیرطبیعی رحم (Abnormal uterine bleeding): این وضعیت شامل خونریزی بین دو پریود، طولانی شدن غیرعادی پریود یا خونریزی بسیار شدید است.

علائم و علل نامنظم شدن عادت ماهانه

علت نامنظم شدن عادت ماهانه چیست؟
دلایل مختلفی می‌توانند باعث نامنظم شدن چرخه قاعدگی شوند؛ از عواملی ساده مانند استرس گرفته تا مشکلات جدی‌تر و بیماری‌های زمینه‌ای.

بیماری‌ها و شرایط پزشکی مرتبط با پریود نامنظم

برخی از بیماری‌ها و مشکلات جسمی می‌توانند با قطع یا بی‌نظمی پریود همراه باشند، از جمله:

• آندومتریوز (Endometriosis): در این بیماری، بافت داخلی رحم (اندومتر) خارج از رحم رشد می‌کند و معمولاً به تخمدان‌ها یا لوله‌های فالوپ می‌چسبد. آندومتریوز می‌تواند موجب خونریزی غیرطبیعی، گرفتگی‌های شدید یا درد قبل و حین پریود شود.

• بیماری التهابی لگن (Pelvic inflammatory disease – PID): یک عفونت باکتریایی است که اندام‌های تولیدمثل زنانه را درگیر می‌کند. اغلب به دلیل بیماری‌های زنان و عفونت‌های درمان‌نشده مقاربتی به وجود می‌آید. باکتری از واژن وارد رحم و دستگاه تناسلی فوقانی می‌شود. علائم PID شامل ترشحات واژنی سنگین با بوی ناخوشایند، پریود نامنظم و درد لگن است.

• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): در این اختلال، تخمدان‌ها مقدار زیادی آندروژن (نوعی هورمون) تولید می‌کنند. این هورمون مانع تخمک‌گذاری یا آن را به تأخیر می‌اندازد و باعث نامنظم شدن عادت ماهانه یا حتی قطع کامل پریود می‌شود.

• نارسایی اولیه تخمدان (Primary ovarian insufficiency): این مشکل در زنانی زیر ۴۰ سال رخ می‌دهد که عملکرد تخمدان‌هایشان کاهش یافته است. نتیجه آن پریودهای نامنظم یا قطع چرخه است. این وضعیت می‌تواند در اثر درمان‌های سرطانی مانند شیمی‌درمانی و پرتو درمانی یا برخی بیماری‌های خودایمنی ایجاد شود.

• اختلالات تیروئید یا هیپوفیز: کم‌کاری یا پرکاری تیروئید و سایر مشکلات غده تیروئید یا هیپوفیز می‌توانند تعادل هورمونی بدن را برهم بزنند و باعث نامنظم شدن پریود شوند.

• اختلالات خونی: مشکلات مربوط به لخته‌شدن یا اختلالات خونریزی می‌توانند منجر به خونریزی شدید در دوران قاعدگی شوند.

• سرطان رحم یا تخمدان: برخی سرطان‌ها بر چرخه قاعدگی اثر می‌گذارند و باعث تغییراتی مانند خونریزی شدیدتر از حد معمول یا قطع پریود می‌شوند.

سبک زندگی و چرخه قاعدگی نامنظم

تغییرات یا اختلالات در روال روزمره می‌توانند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارند و باعث نامنظم شدن عادت ماهانه شوند. برخی از عوامل سبک زندگی شامل موارد زیر هستند:

• استرس.

• افزایش یا کاهش قابل توجه وزن بدن.

• ورزش‌های شدید که باعث کاهش شدید چربی بدن می‌شوند، مانند دویدن‌های طولانی، رقص یا ژیمناستیک.

• ابتلا به ویروس‌ها یا بیماری‌های دیگر.

سایر دلایل نامنظم شدن پریود

برخی داروها، مشکلات دوران بارداری یا شیردهی نیز می‌توانند باعث نامنظم شدن پریود شوند. سایر علل عبارتند از:

• قرص‌های ضدبارداری: بیشتر قرص‌های ضدبارداری ترکیبی از هورمون‌ها هستند و با جلوگیری از تخمک‌گذاری مانع بارداری می‌شوند. شروع یا قطع مصرف این قرص‌ها می‌تواند چرخه قاعدگی را تحت تأثیر قرار دهد و ممکن است تا شش ماه پس از توقف مصرف، پریود نامنظم یا قطع شود.

• داروها: مانند استروئیدها یا داروهای رقیق‌کننده خون (آنتی‌کوآگولانت).

• سقط جنین یا بارداری خارج از رحم: زمانی که تخم بارور شده خارج از رحم لانه‌گزینی می‌کند.

• جراحی، ایجاد اسکار یا انسداد در رحم، تخمدان‌ها یا لوله‌های فالوپ.

همچنین بخوانید: درد شکم در بارداری : آنچه باید بدانید

تشخیص و آزمایش‌ها برای نامنظم شدن عادت ماهانه

چگونه پریود نامنظم تشخیص داده می‌شود؟
اگر متوجه تغییراتی در چرخه قاعدگی خود شدید، بهتر است زمان شروع و پایان پریودهای خود را ثبت کنید. همچنین علائمی مانند دردهای قاعدگی، خونریزی بین پریودها یا دفع لخته‌های بزرگ را یادداشت کنید. این اطلاعات به پزشک شما کمک می‌کند تا تشخیص دقیقی ارائه دهد.

برای تشخیص نامنظم شدن عادت ماهانه، پزشک درباره چرخه قاعدگی و سابقه پزشکی شما سوال می‌کند و معاینه فیزیکی، از جمله معاینه لگن، انجام می‌دهد. علاوه بر این، ممکن است برخی آزمایش‌ها و بررسی‌ها سفارش داده شود، از جمله:

• سونوگرافی لگن (Pelvic ultrasound): این روش می‌تواند خونریزی غیرطبیعی ناشی از فیبروم‌های رحمی، پولیپ‌ها یا کیست تخمدان را شناسایی کند.

• بیوپسی اندومتر (Endometrial biopsy): پزشک نمونه‌ای از بافت داخلی رحم شما را برمی‌دارد تا وجود آندومتریوز، عدم تعادل هورمونی یا سلول‌های پیش‌سرطانی را بررسی کند.

• هیستروسکوپی (Hysteroscopy): این روش به پزشک امکان می‌دهد داخل رحم را مشاهده کند و برخی از علل خونریزی غیرطبیعی را تشخیص داده و درمان کند.

مدیریت و درمان چرخه قاعدگی نامنظم

چگونه چرخه قاعدگی نامنظم درمان می‌شود؟
روش درمان نامنظم شدن عادت ماهانه بستگی به علت زمینه‌ای آن دارد.

داروهای مرتبط با پریود نامنظم

داروها اغلب اولین گزینه درمان برای پریودهای نامنظم هستند. اگر دارو مؤثر نباشد، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند. برخی داروهای رایج عبارتند از:

• قرص‌های هورمونی ضدبارداری: خونریزی نامنظم یا شدید ناشی از PCOS، فیبروم‌های رحمی، آندومتریوز یا سایر مشکلات پزشکی می‌تواند با قرص‌های ضدبارداری هورمونی کنترل شود. این داروها همچنین چرخه قاعدگی را منظم کرده و قابل پیش‌بینی می‌کنند. انواع آن شامل قرص‌های ترکیبی استروژن و پروژستین یا قرص‌های پروژستین تنها می‌باشد و به اشکال مختلف مانند قرص خوراکی، حلقه واژینال، تزریق یا IUD عرضه می‌شوند.

• ترانکزامیک اسید (Tranexamic acid): دارویی است که برای درمان خونریزی شدید قاعدگی تجویز می‌شود. یک قرص در ابتدای پریود مصرف می‌شود تا خونریزی کنترل شود.

• مسکن‌ها: درد و گرفتگی‌های خفیف تا متوسط می‌تواند با داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن کاهش یابد.

• هورمون درمانی: در صورتی که علت نامنظم شدن پریود دوران پیش‌یائسگی باشد، هورمون درمانی می‌تواند مفید باشد. همچنین به کاهش سایر علائم یائسگی مانند خشکی واژن و گرگرفتگی کمک می‌کند. لازم است خطرات هورمون درمانی با پزشک بررسی شود.

• آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت وجود عفونت به عنوان علت خونریزی نامنظم، پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

• آنالوگ‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (Gonadotropin-releasing hormone agonists): این داروها اندازه فیبروم‌های رحمی را کاهش داده و خونریزی شدید را کنترل می‌کنند، اما به طور موقت پریود را متوقف می‌سازند.

جراحی برای نامنظم شدن عادت ماهانه

بر اساس وضعیت فرد، سن و تمایل به بارداری در آینده، گزینه‌های جراحی برای درمان پریود نامنظم وجود دارد. برخی از روش‌های جراحی عبارتند از:

• آبلیشن اندومتر (Endometrial ablation): در این روش از حرارت، سرما یا انواع انرژی‌های دیگر برای از بین بردن بافت داخلی رحم استفاده می‌شود تا خونریزی در دوران قاعدگی کاهش یابد. برای انجام این روش باید از یک روش پیشگیری از بارداری استفاده کنید و اگر قصد بارداری در آینده دارید، این روش مناسب نیست.

• میومکتومی (Myomectomy): روشی برای حذف فیبروم‌های رحمی که یکی از دلایل خونریزی نامنظم هستند.

• آمبولیزاسیون شریان رحمی (Uterine artery embolization): روشی که جریان خون به رحم را قطع می‌کند تا فیبروم‌های رحمی از بین بروند و خونریزی کنترل شود.

• هیستِرِکتومی (Hysterectomy): در موارد شدید، ممکن است جراحی برای حذف بافت اضافی رحم یا اندومتر که در لگن یا شکم رشد کرده است لازم باشد. هیسترکتومی به عنوان آخرین گزینه در صورتی انجام می‌شود که رحم به شدت آسیب دیده باشد.

پیشگیری از چرخه قاعدگی نامنظم

چگونه می‌توانم ریسک نامنظم شدن عادت ماهانه را کاهش دهم؟
برخی توصیه‌ها و مراقبت‌های شخصی می‌توانند به کاهش احتمال پریود نامنظم کمک کنند:

• سعی کنید سبک زندگی سالمی داشته باشید: ورزش متعادل و تغذیه مغذی را در برنامه خود بگنجانید. اگر قصد کاهش وزن دارید، این کار را به‌صورت تدریجی انجام دهید و از رژیم‌های بسیار محدود کننده کالری خودداری کنید.

• اطمینان حاصل کنید که به اندازه کافی استراحت می‌کنید.

• تمرینات کاهش استرس و تکنیک‌های آرام‌سازی را به کار ببرید.

• از انجام ورزش‌های طولانی یا شدید بیش از حد خودداری کنید.

• از قرص‌های ضدبارداری یا سایر روش‌های پیشگیری مطابق دستور پزشک استفاده کنید.

• تامپون یا نوار بهداشتی خود را هر چهار تا شش ساعت تعویض کنید تا از سندرم شوک سمی و عفونت‌ها جلوگیری شود.

• برای چکاپ‌های منظم به متخصص زنان و پزشک عمومی مراجعه کنید.

با رعایت این نکات، می‌توان چرخه قاعدگی را منظم‌تر نگه داشت و از مشکلات ناشی از نامنظم شدن عادت ماهانه پیشگیری کرد.

زندگی با نامنظم شدن عادت ماهانه

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
در صورتی که پریودهای شما دردناک یا نامنظم شده‌اند، یا با هر یک از علائم زیر مواجه هستید، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید:

• درد شدید (گرفتگی) در دوران پریود یا بین پریودها.

• خونریزی غیرمعمول شدید (خیس کردن نوار بهداشتی یا تامپون هر ساعت برای دو تا سه ساعت) یا دفع لخته‌های بزرگ (بزرگتر از سکه).

• ترشحات واژنی با بوی ناخوشایند.

• پریودی که بیش از هفت روز طول بکشد.

• خونریزی یا لکه‌بینی بین پریودها یا پس از یائسگی.

• پریودهایی که پس از داشتن چرخه‌های منظم به شدت نامنظم شوند.

• حالت تهوع یا استفراغ در دوران پریود.

• علائم سندرم شوک سمی (TSS) مانند تب، استفراغ، اسهال، غش یا سرگیجه.

همچنین اگر فکر می‌کنید ممکن است باردار باشید، باید برای بررسی وضعیت خود به پزشک مراجعه کنید.

نتیجه گیری:

دلایل مختلفی می‌توانند باعث نامنظم شدن عادت ماهانه و بی‌نظمی‌های قاعدگی شوند. اگر تغییرات شدید در چرخه قاعدگی خود مشاهده کردید یا پریود شما بسیار دردناک شد، با پزشک خود تماس بگیرید.

اکثر علل چرخه قاعدگی نامنظم جدی نیستند و با داروهایی که پزشک تجویز می‌کند، قابل درمان هستند. به یاد داشته باشید که تغییرات جزئی بین چرخه‌ها یا در مدت زمان پریود معمولاً جای نگرانی ندارد، زیرا «حالت طبیعی» هر فرد می‌تواند متفاوت باشد.

اگر احساس می‌کنید چیزی در پریود شما غیرعادی است، تغییرات و علائم خود را یادداشت کنید تا هنگام مراجعه به پزشک بتوانید به‌طور دقیق وضعیت خود را توضیح دهید.

همچنین بخوانید:

زندگی با سیستیت بینابینی: ۴ نکته مهم که باید بدانید

سوالات متداول درباره نامنظم شدن عادت ماهانه

نامنظم شدن عادت ماهانه چیست؟

نامنظم شدن عادت ماهانه یعنی چرخه قاعدگی شما فاصله‌های متفاوتی دارد، طول پریودها تغییر می‌کند یا خونریزی غیرمعمول رخ می‌دهد.

علت بی‌نظمی قاعدگی چیست؟

دلایل متنوعی وجود دارد؛ از تغییرات هورمونی و استرس گرفته تا مشکلات پزشکی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، فیبروم‌های رحمی، آندومتریوز یا اختلالات تیروئید.

آیا اختلال چرخه قاعدگی خطرناک است؟

اغلب علل جدی نیستند و با دارو یا درمان‌های پزشکی قابل کنترل هستند. با این حال، تغییرات شدید یا خونریزی‌های بسیار شدید نیازمند مراجعه به پزشک است.

چگونه می‌توان تغییرات غیرعادی پریود را پیشگیری کرد؟

با داشتن سبک زندگی سالم، ورزش متعادل، تغذیه مناسب، کاهش استرس و مراجعه منظم به پزشک می‌توان تا حد زیادی از بی‌نظمی چرخه قاعدگی جلوگیری کرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

در صورت درد شدید، خونریزی غیرمعمول، لکه‌بینی بین پریودها، تغییرات ناگهانی چرخه یا هر علائم غیرعادی دیگر باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.