سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS): علائم، علل، تشخیص و درمان

داروها

انواع داروها و مکمل‌های زیر برای درمان IBS استفاده می‌شوند:

• مواد حجیم‌کننده: مانند پسیلیوم، سبوس گندم و فیبر ذرت که به کند شدن حرکت غذا در دستگاه گوارش کمک می‌کنند و ممکن است علائم را کاهش دهند.

• آنتی‌بیوتیک‌ها: مانند ریفاکسیمین (Xifaxan) که میزان باکتری‌های روده را تغییر می‌دهد. این دارو به مدت ۲ هفته مصرف می‌شود و می‌تواند علائم را تا ۶ ماه کنترل کند. در صورت بازگشت علائم، می‌توان دوباره درمان را انجام داد.

درمان سایر علائم IBS:

درد و نفخ شکم

• ضد اسپاسم‌ها: می‌توانند اسپاسم عضلات روده را کنترل کنند، اما مشخص نیست که چقدر مؤثر هستند. این داروها عوارضی مانند خواب‌آلودگی و یبوست دارند و برای برخی افراد گزینه مناسبی نیستند.

• ضد افسردگی‌ها: ممکن است در برخی افراد به کاهش علائم کمک کنند.

• پروبیوتیک‌ها: باکتری‌ها و مخمرهای زنده که برای سلامت، به ویژه دستگاه گوارش، مفید هستند. پزشکان معمولاً برای کمک به مشکلات گوارشی توصیه می‌کنند. پروبیوتیک‌ها به صورت مکمل موجود هستند و در برخی غذاها مانند ماست، کومبوچا و پنیر کاتیج نیز یافت می‌شوند. برچسب غذا را برای عبارت “live active cultures” بررسی کنید.

یبوست

• لیناکلوتید (Linzess): کپسولی که روزانه یک‌بار روی معده خالی، حداقل ۳۰ دقیقه قبل از وعده اول روزانه مصرف می‌شود. به یبوست کمک می‌کند و باعث افزایش دفعات اجابت مزاج می‌شود. برای افراد ۱۷ ساله و کمتر مناسب نیست. شایع‌ترین عارضه آن اسهال است.

• لوبی‌پروستون (Amitiza): برای IBS همراه با یبوست در افراد AFAB زمانی که سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند استفاده می‌شود. مطالعات اثربخشی آن در مردان را به‌طور کامل نشان نداده‌اند. عوارض شایع شامل تهوع، اسهال و درد شکم است؛ عوارض جدی‌تر ممکن است شامل غش، تورم دست و پا، مشکلات تنفسی و ضربان قلب غیرطبیعی باشد.

• پلکاناتید (Trulance): نشان داده شده که یبوست را بدون عوارض معمول مانند گرفتگی و درد شکم درمان می‌کند. این قرص روزانه یک‌بار و با یا بدون غذا مصرف می‌شود و با افزایش مایعات گوارشی، حرکات منظم روده را تشویق می‌کند.

• پلی‌اتیلن گلیکول (PEG): ملین اسموتیک که باعث می‌شود آب در مدفوع باقی بماند و مدفوع نرم‌تر شود. این دارو برای افرادی که نمی‌توانند مکمل‌های فیبری مصرف کنند، مناسب است.

• تگاسرود: دارویی برای افراد AFAB که با افزایش سرعت حرکت روده، زمان ماندن مدفوع در روده را کاهش داده و علائمی مانند درد شکم و یبوست را کاهش می‌دهد.

• تِنَپانور (IBSRELA): باعث افزایش دفعات اجابت مزاج و کاهش درد شکم می‌شود.

اسهال

• آلوسِترون (Lotronex): می‌تواند به کاهش درد شکم کمک کرده و حرکت روده را کند کند تا اسهال تسکین یابد. این دارو فقط برای افراد AFAB با IBS-D شدید که سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند استفاده می‌شود، زیرا عوارض جدی دارد.

• محرک‌های اسید صفراوی: داروهایی برای کاهش کلسترول که به صورت خوراکی مصرف می‌شوند و در روده با بستن اسیدهای صفراوی، تولید مدفوع را کاهش می‌دهند.

• الوکسادولین (Viberzi): برای کاهش انقباضات روده، گرفتگی شکم و اسهال تجویز می‌شود.

• لوپرامید (Imodium): با کند کردن حرکت روده، تعداد دفعات اجابت مزاج را کاهش داده و مدفوع را کمتر آبکی می‌کند.

همیشه هنگام مصرف داروهای IBS، از جمله ملین‌ها که در صورت مصرف نادرست می‌توانند اعتیادآور باشند، دستور پزشک را رعایت کنید.

محرک‌های IBS

اگرچه علت IBS هنوز ناشناخته است، مشخص است که برخی عوامل می‌توانند علائم را تحریک کنند. اجتناب از این محرک‌ها می‌تواند تسکین‌بخش باشد. محرک‌ها از فردی به فرد دیگر متفاوت‌اند، بنابراین شناسایی محرک‌های شخصی مهم است. برخی محرک‌های رایج شامل:

• استرس: می‌تواند باعث اسپاسم روده شود و علائم را تشدید کند.

• قاعدگی: افراد AFAB ممکن است در دوران قاعدگی علائم بدتری تجربه کنند.

• خواب ناکافی: با علائم IBS مرتبط است و ممکن است به دلیل افزایش استرس باشد.

• کافئین: موجود در قهوه، چای، نوشابه، شکلات و برخی داروهای مسکن بدون نسخه.

• لبنیات: شیر و محصولات لبنی مانند پنیر و بستنی که حاوی لاکتوز هستند. ماست استثنا است، زیرا باکتری‌های زنده آن لاکتوز را هضم می‌کنند.

• نوشیدنی‌های گازدار: حباب‌ها ممکن است برای معده سنگین باشند.

• مواد غذایی و نوشیدنی‌های حاوی فروکتوز زیاد: شامل بسیاری از غذاهای فرآوری‌شده و برخی میوه‌ها مثل سیب، گلابی، میوه خشک و آبمیوه‌ها.

• گندم: ممکن است ناشی از کربوهیدرات‌های موجود در نان و غیره باشد نه فقط گلوتن.

• شیرین‌کننده‌های مصنوعی: برچسب مواد غذایی را برای سوربیتول، مانیتول، ایزومالت، مالتیتول و زایلیتول بررسی کنید، زیرا می‌توانند باعث اسهال شوند.

• الکل: مصرف آن ممکن است علائم را تشدید کند.

• سبزیجات چلیپایی: مانند کلم بروکلی، گل‌کلم، کلم و جوانه بروکسل و سبزیجات برگی مانند کلم‌پیچ و شلغم می‌توانند باعث گاز و مشکلات روده شوند.

• پیاز، تره و شالوت: می‌توانند باعث گاز و ناراحتی معده شوند.

• حبوبات: شامل مواد غیرقابل هضم به نام ساکاریدها که ایجاد گاز می‌کنند؛ به ویژه لوبیا پخته، نخود، عدس و سویا.

با توجه به تعداد زیاد محرک‌ها، ممکن است مفید باشد که دفترچه یا روزنامه غذایی داشته باشید و واکنش خود به غذاها یا شرایط مختلف را ثبت کنید. این کار به شما کمک می‌کند محرک‌ها را شناسایی کرده و عوامل مشکوک را رد کنید. دفترچه خود را با متخصص تغذیه یا پزشک به اشتراک بگذارید تا برنامه مراقبتی شما بهتر تنظیم شود.

رژیم غذایی IBS

اگر به IBS مبتلا هستید، ممکن است نیاز باشد رژیم غذایی خود را تغییر دهید تا بهتر بتوانید علائم خود را کنترل کنید.

پزشک ممکن است توصیه کند رژیم کم FODMAP را امتحان کنید، که مصرف کربوهیدرات‌های سخت هضم موجود در گندم، حبوبات و برخی میوه‌ها و سبزیجات را کاهش می‌دهد.

FODMAP مخفف Oligosaccharides، Disaccharides، Monosaccharides و Polyols قابل تخمیر است. همه این کربوهیدرات‌ها ممکن است علائم IBS را در شما ایجاد نکنند. بنابراین پزشک ممکن است توصیه کند رژیم حذف‌کننده را شروع کنید؛ یعنی تمام غذاهای با FODMAP بالا را حذف کرده و سپس به تدریج دوباره وارد رژیم کنید تا ببینید به کدام یک واکنش دارید. پس از شناسایی محرک‌ها، می‌توانید بهتر از آنها اجتناب کنید.

غذاهای رایج با FODMAP بالا شامل حبوبات و عدس، محصولات لبنی، میوه‌هایی مانند سیب، گیلاس، گلابی و هلو، و محصولات گندمی هستند.

اگر نگران دریافت کافی کلسیم هستید، می‌توانید آن را از منابع دیگر مانند اسفناج، برگ شلغم، توفو، ماست، ساردین، ماهی سالمون با استخوان، آب پرتقال و نان غنی‌شده با کلسیم، یا مکمل‌های کلسیم دریافت کنید.

عوارض سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)

یافتن درمان مناسب برای IBS ممکن است زمان ببرد و در این مدت مشکلات دیگری ممکن است ایجاد شود، اگرچه هیچ یک تهدیدکننده زندگی نیستند. IBS باعث سرطان یا بیماری‌های جدی‌تر روده نمی‌شود. برخی مشکلات شایع شامل:

• انسداد روده: اگر مدت طولانی یبوست داشته باشید، مدفوع می‌تواند در روده بزرگ مسدود شود. گاهی آنقدر سخت می‌شود که نمی‌توانید آن را دفع کنید؛ به این حالت انسداد مدفوعی گفته می‌شود. این مشکل می‌تواند دردناک باشد و باعث سردرد، تهوع و استفراغ شود و بیشتر در بزرگسالان رخ می‌دهد. در صورت مشاهده علائم، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

• عدم تحمل غذا: برخی غذاها می‌توانند علائم IBS را بدتر کنند و این موارد از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برخی افراد با حذف گندم، لبنیات، قهوه، تخم‌مرغ، مخمر، سیب‌زمینی و مرکبات احساس بهتری دارند. چربی‌ها و قندها می‌توانند اسهال را بدتر کنند. پزشک ممکن است رژیم کم FODMAP را توصیه کند تا برخی کربوهیدرات‌های سخت هضم حذف شوند.

• سوءتغذیه: کاهش برخی غذاها ممکن است علائم IBS را کاهش دهد، اما بدن ممکن است همه مواد مغذی لازم را دریافت نکند. مشاوره با یک متخصص تغذیه می‌تواند رژیم مناسبی برای شما فراهم کند.

• هموروئید: رگ‌های خونی متورم در اطراف مقعد می‌توانند دردناک و خونریزی‌دهنده باشند. مدفوع بسیار سفت یا بسیار شل می‌تواند وضعیت را بدتر کند. هموروئیدهای داخلی ممکن است بیرون بزنند. اغلب می‌توان با کرم‌های بدون نسخه یا کمپرس یخ محل را درمان کرد و حتماً ناحیه را تمیز نگه دارید.

• عوارض بارداری: تغییرات هورمونی و فشار فیزیکی جنین بر دیواره روده می‌تواند مشکلات گوارشی ایجاد کند. بسیاری از افراد AFAB تصمیم می‌گیرند مصرف داروهای IBS را متوقف کنند که ممکن است برای جنین بهتر باشد، اما احتمال رفلاکس و سوءهاضمه را افزایش می‌دهد.

• کیفیت زندگی: تشدید ناگهانی علائم، اسهال یا یبوست غیرمنتظره می‌تواند برنامه روزمره را مختل کند. ممکن است نیاز باشد بیشتر به پزشک مراجعه کنید و احتمالاً بیشتر از دیگران کار یا مدرسه را از دست بدهید. تمرکز در محل کار سخت‌تر می‌شود. مدیریت استرس، مثلاً از طریق ورزش یا مدیتیشن، می‌تواند کمک‌کننده باشد.

• افسردگی و اضطراب: افراد مبتلا به IBS ممکن است احساس کنند کنترل زندگی خود را از دست داده‌اند. اگر علائم شدید باشد، ممکن است دائماً به دنبال نزدیک‌ترین سرویس بهداشتی باشید. ارتباط مغز و روده باعث می‌شود این نوع استرس علائم IBS را تشدید کند. درد و علائم ناخوشایند می‌تواند بر روحیه تأثیر بگذارد. صحبت با مشاور می‌تواند مفید باشد.