سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یک اختلال شایع هورمونی است که تعادل هورمونهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری میتواند باعث نامنظم شدن عادت ماهانه، رشد بیش از حد موهای بدن، جوشهای پوستی و ناباروری شود. درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک بستگی به این دارد که آیا فرد قصد بارداری دارد یا خیر. افرادی که به این سندرم مبتلا هستند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای برخی مشکلات سلامت مانند دیابت و فشار خون بالا قرار داشته باشند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک چیست؟
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) نوعی عدم تعادل هورمونی است و زمانی رخ میدهد که تخمدانهای شما (عضوی که تخمک تولید و آزاد میکند) هورمونهای بیش از حد تولید کنند. در افرادی که به سندرم تخمدان پلیکیستیک مبتلا هستند، تخمدانها سطح غیرطبیعی بالایی از هورمونهای مردانه یا آندروژنها تولید میکنند. این امر باعث میشود تعادل هورمونهای تولیدمثل به هم بخورد.
در نتیجه، افرادی که سندرم تخمدان پلیکیستیک دارند، معمولاً چرخههای قاعدگی نامنظم، پریودهای از دست رفته و تخمکگذاری غیرقابل پیشبینی را تجربه میکنند. ممکن است کیستهای کوچک فولیکولی (کیسههای پر از مایع که حاوی تخمکهای نابالغ هستند) بر روی تخمدانها در سونوگرافی مشاهده شود که ناشی از عدم تخمکگذاری (آانوولاسیون) است. با این حال، با وجود نام «پلیکیستیک»، وجود کیست بر روی تخمدانها الزامی نیست و کیستها معمولاً خطرناک یا دردناک نیستند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک یکی از شایعترین علل ناباروری در زنان است و میتواند خطر ابتلا به سایر مشکلات سلامتی را نیز افزایش دهد. پزشک شما میتواند بر اساس علائم و تمایل شما به بارداری، درمان مناسب برای سندرم تخمدان پلیکیستیک را ارائه دهد.
سندرم تخمدان پلیکیستیک از چه سنی شروع میشود؟
علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) چیست؟
شایعترین نشانهها و علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک عبارتند از:
-
قاعدگی نامنظم: شامل پریودهای از دست رفته، گرفتگی شکم بدون پریود، عدم وقوع قاعدگی یا خونریزی شدید در دوران قاعدگی میشود.
-
رشد غیرطبیعی مو: ممکن است موهای زائد صورت یا رشد بیش از حد مو در بازوها، قفسه سینه و شکم (هیرسوتیسم) را تجربه کنید. این علامت در حدود ۷۰٪ افراد مبتلا به PCOS دیده میشود.
-
جوش و آکنه: سندرم تخمدان پلیکیستیک میتواند باعث جوش شود، بهویژه در نواحی پشت، قفسه سینه و صورت. این جوشها ممکن است پس از دوران نوجوانی ادامه پیدا کرده و درمان آن دشوار باشد.
-
چاقی: بین ۴۰ تا ۸۰٪ افراد مبتلا به PCOS دچار چاقی هستند و حفظ وزن سالم برای آنها دشوار است.
-
تیره شدن پوست: ممکن است لکههای تیره روی پوست، بهویژه در چینهای گردن، زیر بغل، کشاله ران و زیر سینهها ایجاد شود. این وضعیت به نام آکانتوزیس نیگریکانس شناخته میشود.
-
کیستها: بسیاری از افراد مبتلا به PCOS تخمدانهایی بزرگتر یا دارای فولیکولهای متعدد (کیسههای تخمک) در سونوگرافی دارند.
-
زائدههای پوستی: زائدههای کوچک پوست اغلب در زیر بغل یا گردن مشاهده میشوند.
-
ریزش مو: افراد مبتلا به PCOS ممکن است تکههایی از موهای سر خود را از دست داده یا دچار طاسی شوند.
-
ناباروری: سندرم تخمدان پلیکیستیک شایعترین علت ناباروری در زنان است. تخمکگذاری نامنظم یا غیرمکرر میتواند منجر به مشکل در بارداری شود.
آیا ممکن است سندرم تخمدان پلیکیستیک داشته باشم اما هیچ علامتی نداشته باشم؟
بله، ممکن است فرد به سندرم تخمدان پلیکیستیک مبتلا باشد اما هیچ علامتی نداشته باشد. بسیاری از افراد حتی تا زمانی که در باردار شدن مشکل پیدا کنند یا به دلایل نامشخص دچار افزایش وزن شوند، متوجه ابتلا به این بیماری نمیشوند. همچنین ممکن است فرد مبتلا به نوع خفیف PCOS باشد که علائم آن به اندازهای شدید نباشد که بتوان آنها را به راحتی تشخیص داد.
علت اصلی سندرم تخمدان پلیکیستیک چیست؟
علت دقیق سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) هنوز مشخص نیست، اما شواهد نشان میدهد که عوامل ژنتیکی نقش دارند. چندین عامل دیگر، بهویژه چاقی، نیز در ایجاد PCOS مؤثر هستند:
-
سطح بالای هورمونهای مردانه (آندروژنها): افزایش آندروژنها مانع آزاد شدن تخمکها توسط تخمدانها میشود و باعث نامنظمی چرخههای قاعدگی میگردد. تخمکگذاری نامنظم همچنین میتواند باعث ایجاد کیستهای کوچک پر از مایع روی تخمدانها شود. سطح بالای آندروژن همچنین باعث جوش و رشد بیش از حد مو در زنان میشود.
-
مقاومت به انسولین: افزایش سطح انسولین باعث میشود تخمدانها هورمونهای مردانه بیشتری تولید و آزاد کنند. این افزایش هورمونهای مردانه تخمکگذاری را کاهش داده و به بروز دیگر علائم PCOS کمک میکند. انسولین به بدن کمک میکند تا گلوکز (قند) را پردازش و برای تولید انرژی استفاده کند. مقاومت به انسولین به معنای ناتوانی بدن در پردازش صحیح انسولین است که منجر به افزایش سطح گلوکز خون میشود. همه افراد با مقاومت به انسولین دچار قند خون بالا یا دیابت نیستند، اما مقاومت به انسولین میتواند به دیابت منجر شود. داشتن اضافهوزن یا چاقی نیز میتواند مقاومت به انسولین را تشدید کند. افزایش سطح انسولین، حتی اگر قند خون طبیعی باشد، میتواند نشاندهنده مقاومت به انسولین باشد.
-
التهاب مزمن کمدرجه: افراد مبتلا به PCOS معمولاً دارای التهاب مزمن کمدرجه هستند. پزشک شما میتواند با انجام آزمایش خون، سطح پروتئین C-واکنشی (CRP) و گلبولهای سفید را اندازهگیری کند تا میزان التهاب در بدن را مشخص نماید.
آیا سندرم تخمدان پلیکیستیک میتواند باعث سقط جنین شود؟
ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک ممکن است خطر برخی عوارض بارداری را افزایش دهد، هرچند بیشتر افراد مبتلا به PCOS میتوانند حاملگی موفقیتآمیزی داشته باشند. سایر عوارض مرتبط با بارداری در افراد مبتلا به PCOS شامل موارد زیر است:
-
افزایش خطر دیابت بارداری، پرهاکلامپسی و فشار خون بالا
-
زایمان زودرس (قبل از هفته ۳۷ بارداری) یا نیاز به سزارین به دلیل چاقی، دیابت یا عدم کنترل فشار خون بالا
همچنین بخوانید: درد شکم در بارداری : آنچه باید بدانید
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) چگونه تشخیص داده میشود؟
در بیشتر موارد، پزشک شما میتواند پس از معاینه و بررسی علائم، سندرم تخمدان پلیکیستیک را تشخیص دهد. ممکن است برای تأیید تشخیص، آزمایش خون یا سونوگرافی انجام شود.
پزشک شما ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
-
بررسی علائم و سابقه پزشکی شما
-
پرسش درباره سابقه پزشکی خانواده بیولوژیکی
-
اندازهگیری وزن و فشار خون
-
انجام معاینه فیزیکی با تمرکز بر موهای زائد صورت، ریزش مو، جوش، تغییر رنگ پوست و زائدههای پوستی
-
انجام معاینه لگن برای بررسی علل دیگر خونریزیهای غیرطبیعی
-
درخواست آزمایش خون برای بررسی سطح هورمونها و گلوکز
-
انجام سونوگرافی لگن برای بررسی تخمدانها، ضخامت پوشش رحم و سایر علل خونریزیهای غیرطبیعی
سه علامت اصلی برای تشخیص سندرم تخمدان پلیکیستیک
معمولاً پزشکان زمانی سندرم تخمدان پلیکیستیک را تشخیص میدهند که فرد حداقل دو مورد از سه علامت زیر را داشته باشد:
-
قاعدگی نامنظم یا از دست رفته: برخی افراد مبتلا به PCOS هنگام قاعدگی خونریزی بسیار شدید دارند.
-
نشانههای افزایش آندروژنها: مانند جوش یا رشد بیش از حد مو، یا تأیید سطح بالای آندروژنها از طریق آزمایش خون.
-
تخمدانهای بزرگشده یا ظاهر پلیکیستیک تخمدانها در سونوگرافی: بسیاری از افراد دچار کیست نمیشوند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک چگونه درمان میشود؟
پزشک شما روش درمان را بر اساس علائم، سابقه پزشکی، سایر شرایط سلامت و تمایل شما به بارداری تعیین میکند. درمانها میتوانند شامل داروها، تغییرات سبک زندگی یا ترکیبی از هر دو باشند.
اگر قصد بارداری ندارید، درمانها شامل موارد زیر است:
-
کنترل هورمونی بارداری: شامل قرصهای ضدبارداری، پچها، آمپولها، حلقه واژینال یا دستگاه داخل رحمی (IUD). کنترل هورمونی به تنظیم چرخه قاعدگی کمک میکند و برخی انواع آن میتوانند جوشها و رشد موهای زائد را نیز کاهش دهند.
-
داروی حساسکننده به انسولین: متفورمین دارویی است که برای درمان دیابت استفاده میشود و به بدن کمک میکند انسولین را بهتر پردازش کند. پس از کنترل انسولین، برخی افراد مبتلا به PCOS شاهد بهبود چرخههای قاعدگی خود هستند.
-
داروهای مسدودکننده آندروژنها: برخی داروها میتوانند اثر آندروژنها را مسدود کنند و به کنترل جوش یا رشد مو کمک نمایند. برای استفاده از این داروها با پزشک خود مشورت کنید.
-
تغییرات سبک زندگی: تغذیه سالم و حفظ وزن مناسب میتواند تأثیر مثبتی بر سطح انسولین داشته باشد.
اگر قصد بارداری در حال حاضر یا در آینده دارید، درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک شامل موارد زیر است:
-
داروهای تحریک تخمکگذاری: بارداری موفق با تخمکگذاری آغاز میشود. برخی داروها ثابت شدهاند که تخمکگذاری را در افراد مبتلا به PCOS تحریک میکنند. داروهایی مانند کلومیفن و لتروزول به صورت خوراکی مصرف میشوند، در حالی که گنادوتروپینها از طریق تزریق داده میشوند.
-
جراحی: یک روش جراحی میتواند با حذف بافتهای تولیدکننده هورمونهای آندروژن در تخمدانها به بازگرداندن تخمکگذاری کمک کند. با وجود داروهای جدید، انجام این جراحی به ندرت مورد نیاز است.
-
لقاح آزمایشگاهی (IVF): این روش برای افرادی با PCOS کاربرد دارد که داروها در تحریک تخمکگذاری مؤثر نبودهاند. در این روش، تخمک فرد در آزمایشگاه با اسپرم شریک بارور شده و سپس به رحم منتقل میشود.
آیا سندرم تخمدان پلیکیستیک از بین میرود؟
اگرچه درمان قطعی برای سندرم تخمدان پلیکیستیک وجود ندارد، پزشک شما میتواند به مدیریت علائم کمک کند. اثرات PCOS ممکن است با گذر زمان تغییر کند و شما کمتر متوجه آن شوید، اما هیچ درمانی بهطور دائمی این بیماری را درمان نمیکند.
آیا میتوان در دوران یائسگی هم به PCOS مبتلا بود؟
تغییرات هورمونی دوران یائسگی معمولاً علائم PCOS را کاهش میدهند. مهم نیست که سن شما چقدر است — اگر علائم کیفیت زندگی شما را تحت تأثیر قرار میدهد، با پزشک خود مشورت کنید.
آیا میتوانم با وجود PCOS باردار شوم؟
بله، افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک میتوانند باردار شوند. PCOS ممکن است بارداری را دشوارتر کند و خطر برخی عوارض بارداری را افزایش دهد، اما بسیاری از افراد مبتلا به PCOS بهطور طبیعی باردار میشوند. پزشک شما برنامه درمانی مناسبی برای تحریک تخمکگذاری ارائه خواهد داد. این برنامه میتواند شامل دارو یا فناوریهای کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) باشد.
با پزشک خود صحبت کنید تا درمان خود را کامل درک کرده و راهکارهای افزایش احتمال بارداری سالم را بدانید.
آیا PCOS خطر ابتلا به بیماریهای دیگر را افزایش میدهد؟
تحقیقات نشان میدهد که سندرم تخمدان پلیکیستیک ممکن است خطر ابتلا به چندین بیماری را افزایش دهد، از جمله:
-
دیابت
-
فشار خون بالا
-
بیماریهای قلبی و عروقی
-
هیپرپلازی آندومتر
-
سرطان آندومتر
-
اختلالات خواب مانند آپنه خواب
-
افسردگی و اضطراب
با پزشک خود مشورت کنید تا خطرات احتمالی برای شما و راههای پیشگیری یا مدیریت آنها را بهطور کامل درک کنید.
