سرطان استخوان زمانی رخ میدهد که یک توده غیرطبیعی از بافت یا تومور در استخوان شکل بگیرد. تومورها انواع مختلفی دارند، اما برخی از آنها بدخیم هستند. یک تومور بدخیم به سرعت رشد کرده و به سایر نقاط بدن گسترش مییابد. سرطان استخوان بر سیستم اسکلتی تأثیر میگذارد و بافت را از بین میبرد. اندامهای دورتر، مانند ریهها نیز میتوانند تحت تأثیر این بیماری قرار گیرند.
انواع مختلفی از سرطان استخوان وجود دارد؛ برخی بیشتر کودکان را تحت تأثیر قرار میدهند و برخی دیگر عمدتاً بزرگسالان را. یک روش رایج برای درمان سرطان استخوان جراحی است، اگرچه پرتودرمانی و شیمیدرمانی نیز ممکن است مورد استفاده قرار گیرند. نوع درمان به نوع سرطان استخوانی که بیمار دارد بستگی دارد.
علائم سرطان استخوان
در اینجا نشانهها و علائم اولیه سرطان استخوان آورده شده است:
- درد در استخوانها
- کاهش وزن ناخواسته
- شکستگی به دلیل ضعیف شدن استخوانها
- حساسیت و تورم در نزدیکی ناحیه درگیر
- احساس خستگی
انواع سرطان استخوان
سرطان استخوان را میتوان به چندین نوع تقسیم کرد. سرطانهای استخوان در گروهی از تومورها به نام سارکومها قرار میگیرند. بافتهای نرم مانند عضلات و اعصاب، همچنین استخوانها میتوانند تحت تأثیر سارکومها قرار گیرند. این بیماری در سطح مولکولی و سلولی ویژگیهای متنوعی را نشان میدهد. انواع سرطان استخوان عبارتاند از:
۱- استئوسارکوم (Osteosarcoma)
- یکی از شایعترین انواع سرطان استخوان است. کودکان و جوانان بیشتر در معرض ابتلا به این نوع سرطان استخوان در پاها یا بازوها هستند. در شرایط نادری استئوسارکوم خارج از بافت استخوان (استئوسارکوم خارجاستخوانی) ایجاد میشود.
۲- کندروسارکوم (Chondrosarcoma)
- کندروسارکوم توموری است که در سلولهای غضروف ایجاد میشود و دومین نوع شایع سرطان استخوان است. خطر ابتلا به این نوع سرطان با افزایش سن بیشتر میشود، هرچند به ندرت در افراد زیر ۲۰ سال رخ میدهد.
۳- فیبروسارکوم (Fibrosarcoma)
- این سرطان در بافت نرم اطراف استخوانها، بهویژه در تاندونها، رباطها، چربی و عضلات ایجاد میشود. فیبروسارکوم عمدتاً در بزرگسالان مسن دیده میشود و معمولاً در بازوها، فک و پاها بروز میکند.
۴- سارکوم اوینگ (Ewing’s sarcoma)
- مانند بسیاری از انواع سرطانها، تومور اوینگ یا سارکوم اوینگ معمولاً در استخوانها آغاز میشود، اگرچه میتواند در سایر اندامها و بافتها نیز رشد کند. کودکان و نوجوانان بیشتر تحت تأثیر این نوع قرار میگیرند، اما بزرگسالان بالای ۳۰ سال به ندرت به آن مبتلا میشوند.
۵- کوردوما (Chordoma)
- در کوردوما، استخوانهای ستون فقرات و قاعده جمجمه درگیر میشوند. این تومورها به کندی رشد میکنند و خطر انتشار پایینی دارند. با این حال، اگر در جراحی به طور کامل برداشته نشوند، میتوانند دوباره در همان محل ظاهر شوند. این نوع سرطان معمولاً در افراد ۳۰ سال به بالا، بهویژه در مردان دیده میشود. کوردوما همچنین میتواند به ریهها، غدد لنفاوی یا کبد گسترش یابد.
۶- تومورهای سلول غولآسا (Giant cell tumors)
- تومورهای سلول غولآسای استخوان میتوانند بدخیم یا خوشخیم باشند، اما نوع بدخیم آن کمتر شایع است. تومور سرطانی معمولاً در استخوانهای زانو، بازو یا پا در بزرگسالان جوان و میانسال ایجاد میشود و به ندرت در نقاط دیگر بدن یافت میشود.
عوامل خطر سرطان استخوان
چندین عامل وجود دارد که خطر ابتلا به سرطان استخوان را افزایش میدهد. علل ایجاد سرطان استخوان عبارتاند از:
- عوامل ژنتیکی – برخی بیماریها وجود دارند که میتوانند به صورت ارثی منتقل شوند، مانند سندرم لی-فرامنی و رتینوبلاستوم، که میتوانند خطر ابتلا به سرطان استخوان را افزایش دهند.
- درمان سایر سرطانها – احتمال بروز تومور استخوانی در افرادی که پیوند سلولهای بنیادی، پرتودرمانی یا برخی داروهای شیمیدرمانی برای درمان سرطانهای دیگر دریافت کردهاند، بیشتر است.
- بیماری پاژه استخوان (Paget’s disease of bone) – بیماری پاژه شرایطی است که باعث تجزیه استخوانها و سپس رشد غیرطبیعی مجدد آنها میشود. این بیماری خوشخیم استخوانی نیز میتواند خطر ابتلا به سرطان استخوان را افزایش دهد.
تشخیص سرطان استخوان
پزشکان از آزمایشهای مختلفی برای یافتن یا تشخیص سرطان استخوان استفاده میکنند. علاوه بر این، آنها آزمایشهایی انجام میدهند تا مشخص شود آیا سرطان به خارج از ناحیهای که در آن آغاز شده گسترش یافته است یا خیر. آزمایشهای زیر از جمله روشهایی هستند که پزشکان میتوانند برای تشخیص سرطان استخوان در بیماران به کار گیرند.
۱- اسکن استخوان (Bone scan)
- در طول اسکن استخوان از مواد رادیواکتیو به نام ردیابها استفاده میشود تا داخل استخوانها بررسی شود. مرحلهی سارکوم استخوان ممکن است از طریق اسکن استخوان مشخص شود. استخوانهای سالم در تصویر روشنتر دیده میشوند، در حالی که نواحی آسیبدیده، مانند سلولهای سرطانی، تیرهتر ظاهر میشوند.
۲- آزمایش خون (Blood Tests)
- سارکوم استخوان ممکن است از طریق آزمایشهای خونی در آزمایشگاه شناسایی شود. سطح بالای آلکالین فسفاتاز و لاکتات دهیدروژناز در افراد مبتلا به استئوسارکوم یا سارکوم اوینگ دیده میشود.
۳- امآرآی (MRI – تصویربرداری تشدید مغناطیسی)
- امآرآی به جای استفاده از اشعه ایکس، با استفاده از میدانهای مغناطیسی تصاویر دقیقی از بدن تولید میکند. اندازهی تومور را میتوان با امآرآی اندازهگیری کرد. به کمک امآرآی، انکولوژیستهای ارتوپدی میتوانند بهترین روش جراحی برای بیماران سرطانی را برنامهریزی کنند.
۴- سیتی اسکن (CT scan – توموگرافی کامپیوتری)
- با استفاده از سیتی اسکن میتوان اندازهی تومور را تعیین کرد. در این روش، اشعههای ایکس از زوایای مختلف گرفته میشوند تا نمایی از درون بدن ایجاد شود. این تصاویر به کمک رایانه ترکیب شده و یک تصویر سهبعدی ایجاد میشود که تومورها یا ناهنجاریها را نشان میدهد.
۵- بیوپسی (Biopsy)
- در طی بیوپسی، بخش کوچکی از بافت برداشته شده و زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار میگیرد. بسته به محل سرطان، ممکن است بیوپسی با سوزن یا بیوپسی برشی انجام شود.
۶- پت اسکن (PET scan – توموگرافی با گسیل پوزیترون)
- در این روش، تکنسین گلوکز رادیواکتیو (قند) را به رگ تزریق میکند. سپس اسکنر سلولهای سرطانی را شناسایی میکند، زیرا این سلولها نسبت به سلولهای معمولی گلوکز بیشتری مصرف میکنند.
درمان سرطان استخوان
گزینههای درمانی متنوعی برای سرطان استخوان وجود دارد که بسته به نوع، مرحله بیماری، وضعیت سلامتی بیمار و ترجیحات او انتخاب میشوند. درمانهای موجود برای سرطان استخوان عبارتاند از:
۱- جراحی (Surgery)
- از طریق درمان جراحی میتوان سرطان استخوان را درمان کرد. پزشکانی که در درمان سارکوم استخوان با جراحی تخصص دارند، شامل انکولوژیستهای جراحی و انکولوژیستهای ارتوپدی هستند. در طول عمل جراحی، تومور و بافت ناسالم اطراف آن برداشته میشود. همچنین، سارکوم استخوانی که به سایر بخشهای بدن متاستاز داده است، میتواند با جراحی درمان شود.
۲- درمانهای غیرجراحی (Therapies)
سرطان استخوان میتواند با انواع مختلفی از درمانها مدیریت شود. بسته به نوع سرطان استخوان، پزشک ممکن است یکی از درمانهای زیر را توصیه کند:
- شیمیدرمانی (Chemotherapy)
- ایمونوتراپی (Immunotherapy)
- درمان هدفمند (Target therapy)
- پرتودرمانی (Radiation therapy)