معماری ساختمان: آشنایی با اصول و مراحل معماری

معماری ساختمان در واقع ترکیبی از هنر و علم است که به برنامه‌ریزی، طراحی و اجرای سازه‌های فیزیکی می‌پردازد. این حوزه با خلق فضاهایی سروکار دارد که هم کاربردی باشند و هم با بهره‌گیری از خلاقیت و دانش فنی، نیازهای گوناگون را پاسخ دهند و فضایی متناسب با کارکردهای مختلف ایجاد کنند.

معماری ساختمان چیست؟

گرچه ممکن است واژه «معماری» در ابتدا کمی دشوار به نظر برسد، اما درک آن بسیار ساده است. معماری در حقیقت به چگونگی استفاده مردم از خلاقیت و دانش برای ساختن فضاهای کاربردی مانند ساختمان‌ها مربوط می‌شود. معماری شاخه‌های گوناگونی دارد؛ از معماری شیمیایی گرفته تا معماری نرم‌افزار؛ با این حال، تمرکز ما بر «معماری ساختمان» است که به جنبه‌های هنری، مهندسی و اجرایی طراحی و ساخت بناها می‌پردازد.

به طور معمول، معماری ساختمان را می‌توان از نظر طراحی، ساخت‌وساز و سبک به سه دسته اصلی تقسیم کرد که این دسته‌بندی‌ها تحت تأثیر عوامل مختلفی هستند، از جمله:

• معماری در گذر تاریخ

• انواع معماری ساختمان

• سبک‌های طراحی معماری

تاریخچه معماری ساختمان

معماری و سازه‌ها را می‌توان بر اساس دوران تاریخی که در آن‌ها ساخته شده‌اند، تقسیم‌بندی کرد. معماران و طراحان معمولاً برای طراحی‌های جدید، از سازه‌های تاریخی و مدرن الهام می‌گیرند. البته، نباید فراموش کرد که هرچند معماری تاریخی می‌تواند الگویی برای احیا یا بازآفرینی باشد، اما معماری معاصر معمولاً به خلاقیت و نوآوری نیاز دارد. در این تقسیم‌بندی تاریخی، می‌توان به سه زیرگروه زیر اشاره کرد:

• کلاسیک
• مدرن
• معاصر

 

معماری کلاسیک

سبک کلاسیک به دورانی اشاره دارد که بناها به شکلی اولیه و اصیل ساخته می‌شدند و توانستند در برابر گذر زمان مقاومت کنند. معماری روم و یونان باستان بهترین نمونه‌های این سبک هستند؛ آثاری پرزرق‌وبرق و با هویتی مشخص که الهام‌بخش بسیاری از سازه‌های بعدی محسوب می‌شوند.

معماری مدرن

در قرن بیستم، سبک مدرن به‌وجود آمد که بر کارکردگرایی و سادگی تأکید دارد. در این سبک، از شیشه، سقف‌های تخت، خطوط ساده و پلان‌های باز استفاده می‌شود و مصالح مدرن در طراحی حضور پررنگی دارند. این سبک معمولاً توجه ویژه‌ای به عناصر طبیعی مانند نور، باد، مسیر خورشید، آب و فضای سبز دارد. نمونه‌هایی از این سبک را می‌توان در معماری‌های آرت دکو، باوس و باوهاوس یافت.

معماری معاصر

معماری معاصر در قرن بیست و یکم شکل گرفته و طیف وسیعی از سبک‌ها و فلسفه‌های طراحی را دربر می‌گیرد؛ از جمله سبک‌های پست‌مدرن، پارامتریک و مینیمالیستی. این سبک‌ها پیوسته در حال تغییرند و به‌عنوان بوم نقاشی انعطاف‌پذیری عمل می‌کنند که روح مدرن، عناصر خلاقانه و تأثیرات جهانی را در معماری امروز به تصویر می‌کشند.

انواع معماری ساختمان

ریشه اصلی اصطلاح معماری، ساختمان‌ها هستند. در ابتدا، انسان‌ها صرفاً برای سرپناه، خانه‌هایی ساده یا کاخ‌هایی باشکوه می‌ساختند. اما به‌مرور زمان، انواع مختلفی از بناها با اهداف گوناگون به‌وجود آمدند که می‌توان آن‌ها را به پنج گروه اصلی تقسیم کرد.

• معماری مسکونی

انسان‌ها از همان ابتدا در پی یافتن مکانی برای زندگی بودند و با استفاده از روش‌هایی مانند کندن، حجاری و ساخت‌وساز، پناهگاه‌هایی متفاوت خلق کردند؛ از غارها و خانه‌های گلی گرفته تا ویلاهای لوکس. در هر منطقه، مردم با استفاده از منابع موجود، سرپناهی برای خود می‌ساختند. معماری مسکونی را می‌توان معادل معماری بومی یا خانگی دانست.

• معماری مذهبی

از دیرباز، مذهب بخش مهمی از زندگی انسان بوده است. پس از تأمین نیازهای اولیه، بشر اقدام به ساخت بناهایی مانند معابد، محراب‌ها، کلیساها، کنیسه‌ها و مساجد برای نشان دادن ایمان خود کرد. نمونه‌های برجسته این سبک، بیانگر عمق علاقه انسان‌ها به نیایش و پرستش خدایان است.

• معماری قدرت

بعد از رفع نیازهای فردی و مذهبی، انسان‌ها به ساختن اجتماعات منسجم روی آوردند. به‌تدریج، نهادهای حکومتی برای حفظ نظم و امنیت به‌وجود آمدند. به همین منظور، بناهای متنوعی به‌عنوان نماد قدرت ساخته شدند. قلعه‌ها و کاخ‌ها نماد سلطنت و دادگاه‌ها بودند؛ در حالی‌که پارلمان‌ها و شوراها برای نمایش دموکراسی ساخته شدند.

• معماری تفریحی

در طول تاریخ، تفریح و سرگرمی ابتدا تنها در دسترس افراد خاصی قرار داشت. اما همین موضوع باعث نشد مردم از ساخت بناهای باشکوه برای تفریح چشم‌پوشی کنند. از باغ‌های معلق بابل و آمفی‌تئاترهای یونانی و کولوسئوم روم گرفته تا دیزنی‌لند و اپرای سیدنی در دوران معاصر، همگی بیانگر علاقه بشر به خلق فضاهای سرگرمی هستند.

• معماری مراسم ترحیم

این شاخه از معماری به ساخت بناهایی اختصاص دارد که به بزرگداشت درگذشتگان پرداخته و اغلب به طبقات حاکم یا اشراف تعلق داشته است. مقبره‌ها و زیارتگاه‌ها نمونه‌های برجسته‌ای از بناهای ساخته‌شده برای ماندگاری یاد افراد مهم هستند.

سبک‌ های طراحی معماری

سبک‌های معماری به‌طور قابل‌ توجهی متنوع‌ اند و معمولاً با ویژگی‌ های ظاهری خاصی تعریف می‌شوند. برخی از این سبک‌ها ریشه در دوره‌های تاریخی، جنبش‌های هنری یا فرهنگ‌های خاص دارند. گاهی این سبک‌ها در ظاهر بیرونی بنا جلوه‌گر می‌شوند و گاهی در مواد اولیه یا رنگ‌بندی نمود پیدا می‌کنند. از جمله این سبک‌ ها می‌توان به:

• معماری مصری

• معماری رنسانس

• معماری بیزانسی

• معماری مینیمالیستی

• معماری یونانی

• معماری بروتالیست

• معماری گوتیک

• معماری رومی و دیگر سبک‌ها اشاره کرد.

 

ردیف	سبک طراحی معماری	توضیحات کوتاه
۱	معماری مصری	الهام‌گرفته از اهرام و معابد مصر باستان؛ تاکید بر مقیاس و عظمت.
۲	معماری رنسانس	احیای هنر و فرهنگ کلاسیک؛ استفاده از تقارن، ستون‌ها و طاق‌ها.
۳	معماری بیزانسی	گنبدهای بزرگ، موزاییک‌های رنگارنگ و تزئینات داخلی پیچیده.
۴	معماری مینیمالیستی	سادگی، استفاده از خطوط ساده و حذف تزئینات اضافی.
۵	معماری یونانی	ستون‌های دوریک، یونیک و کورینتی؛ تاثیرگذار در سازه‌های کلاسیک.
۶	معماری بروتالیست	استفاده از بتن خام، اشکال حجیم و خطوط زمخت.
۷	معماری گوتیک	قوس‌های نوک‌تیز، شیشه‌های رنگی و برج‌های بلند.
۸	معماری رومی	طاق‌ها، گنبدها و ستون‌های عظیم؛ الگویی برای معماری کلیساها.
۹	معماری باروک	تزئینات پرزرق‌وبرق، حرکت و پویایی در فرم بناها.
۱۰	معماری پست‌مدرن	ترکیب سبک‌ها، استفاده از رنگ‌های متنوع و شوخ‌طبعی در طراحی.

چرا معماری اهمیت دارد؟

معماری ساختمان به دلایل زیادی مهم است. در وهله نخست، محیط زندگی، کار و تفریح ما را شکل داده و تجربه و تعاملات روزانه‌مان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. یک طراحی خوب می‌تواند با ایجاد فضاهای کاربردی و زیبا، کیفیت زندگی را ارتقاء بخشد. همچنین معماری بازتاب فرهنگ، ارزش‌ها و آرمان‌های یک جامعه است و نقش مهمی در هویت‌بخشی ایفا می‌کند.

از سوی دیگر، معماری در پایداری محیط زیست نقش بسزایی دارد؛ زیرا طراحی هوشمندانه می‌تواند مصرف منابع را کاهش دهد و اثرات منفی بر طبیعت را به حداقل برساند. افزون بر این، معماری ساختمان پاسخگوی نیازهای عملی مانند سرپناه، زیرساخت‌ها و امکانات رفاهی برای جوامع است. بنابراین، معماری فقط نیازهای فیزیکی ما را رفع نمی‌کند؛ بلکه به تجربه زیست ما معنا و غنا می‌بخشد.

معماری ساختمان حوزه‌ای وسیع و متنوع است که امکانات و فرصت‌های بی‌شماری را پیش روی ما می‌گذارد. این حوزه، چارچوبی برای درک تحولات گذشته، حال و آینده ارائه می‌کند و امکان کاوش در ایده‌های پیوسته را فراهم می‌سازد.

از آثار تاریخی شگفت‌انگیز گرفته تا بناهای مدرن، معماری، محیط زندگی ما را شکل داده و بازتابی از ارزش‌ها، آرزوها و دستاوردهای فناورانه انسان است. تنوع طرح‌ها و سبک‌های معماری در سراسر جهان، غنای فرهنگی و تمدنی بشر را به نمایش می‌گذارد.

با پیشرفت و نوآوری، معماری همچنان نقش اساسی در زندگی ما ایفا می‌کند و فضایی برای زندگی، کار و ارتباط فراهم می‌آورد. با ترکیب احترام به سنت‌ها و پذیرش نوآوری، این هنر همچنان الهام‌بخش، جذاب و در حال تغییر است و چشم‌انداز ما را برای نسل‌های آینده ترسیم می‌کند.

https://www.dezeen.com/architecture/